De ene burgemeester was een tornado...

Schiedam moet op zoek naar een nieuw stadsbestuur. Vier wethouders keken toe hoe ex-burgemeester Verver (VVD) haar macht misbruikte en „een angstcultuur” creëerde.

De publieke tribune zat gisteren vol, tijdens de bespreking van de Schiedamse gemeenteraad van het rapport over machtsmisbruik door de inmiddels afgetreden burgemeester. Foto Bas Czerwinski 30-08-2011, Schiedam. College van B&W van Schiedam tijdens Raadsvergadering rapport ex burgemeester Wilma Verver. De publieke tribune. Foto Bas Czerwinski

Een collectief gevoel van schaamte. Dat Schiedam zo diep heeft kunnen zinken. Op de publieke tribune overheerste gisteravond daarnaast verontwaardiging tijdens de extra raadsvergadering over het vernietigende rapport van Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten (BING). „Ze moeten zich kapot schamen”, verzuchtte een toeschouwer. Dat zinnetje viel de afgelopen maanden vaker te horen in de stad.

Schiedam (ruim 75.000 inwoners) gaat vanaf vandaag op zoek naar een nieuw stadsbestuur. In navolging van Ad Mostert (VVD) kondigden ook de drie overgebleven wethouders gisteren hun ontslag aan. Maandagavond hielden Maarten Groene, Menno Siljee (beiden PvdA) en Ad Hekman (CDA) nog een slag om de arm. Het rapport over de van machtsmisbruik beschuldigde ex-burgemeester Wilma Verver (VVD) bevatte ook scherpe kritiek aan hun adres. Toch wilden zij eerst de raad polsen; hun portefeuilles stelden zij daarom ‘slechts’ ter beschikking.

Dat oordeel was niet mals. Unaniem en vrijwel zonder voorbehoud omarmde de raad de spijkerharde conclusies van de onderzoekers. De raadsleden waren „geschokt”, „ontdaan” en „verbijsterd” over de inhoud van het vrijdag geopenbaarde rapport. Verver, aangetreden in 2006, voerde achter de schermen een schrikbewind en maakte amper onderscheid tussen zakelijke en privébeslommeringen, bijvoorbeeld in een conflict met de aannemer die haar huis had verbouwd. Het college en de (top)ambtenaren lieten haar begaan. „Wilma’s wil was wet”, stelde Theo Schoenmakers van de gelijknamige eenmansfractie.

Groene, Hekman en Siljee konden gisteravond dan ook niets anders doen dan deemoedig het hoofd buigen en alsnog hun ontslag indienen. Waarnemend burgemeester Joan Leemhuis-Stoute (VVD) kreeg van de raad de opdracht mee om de door BING gesignaleerde „angstcultuur” te doorbreken. Een ‘cultuurverbeterplan’, een periodiek tevredenheidsonderzoek onder de medewerkers en een aangescherpte klokkenluidersregeling moeten daaraan bijdragen. Voorafgaand aan de vergadering waren de raadsleden bijgepraat door BING-directeur Jaap ten Wolde, wiens onderzoeksmethoden volgens Verver niet deugen.

Critici beschouwen de affaire-Verver ook als een brevet van onvermogen van de hopeloos verdeelde en dus tandeloze raad. Schiedam telt 35 raadszetels en twaalf partijen, waaronder drie eenmansfracties. Toch was het niet de controlerende macht, maar de vasthoudendheid van het AD/Rotterdams Dagblad die de misstanden op het stadhuis blootlegde.

Net als de vier wethouders negeerde ook de raad signalen over de verziekte bestuurscultuur, erkende PvdA-fractievoorzitter Mario Stam. „We kunnen onszelf verwijten niet eerder te hebben doorgebeten.” Ook D66-leider Marcel Houtkamp hield de raad een spiegel voor. „Wij moeten onze antennes beter afstemmen.” De raadsoudste pleitte verder voor „nieuw leiderschap” om „uit deze put zien te komen”.

Ironisch genoeg kreeg Verver tot anderhalf jaar geleden nog volop steun, zowel in de stad als in de raad. Eindelijk een bestuurder die wist van aanpakken, eindelijk een bestuurder die de strijd met de almachtige PvdA durfde aan te gaan. Het contrast met haar voorganger, de kleurloze Reinier Scheeres (PvdA), was groot. Haar in Voorschoten verworven bijnaam, De Witte Tornado, gold lange tijd als een geuzennaam.

Niet Verver, maar de geloofwaardigheid van het openbaar bestuur is het grootste slachtoffer, zoals vrijwel alle fracties constateerden. Het vertrouwen in de lokale politiek was al niet groot, na de affaire-Verver is die tot een nulpunt gedaald.

    • Mark Hoogstad