Valse start na diskwalificatie Bolt bovenaan de atletiekagenda

De strenge regel bij een valse start blijft voer voor discussie bij de WK atletiek. Met dank aan Usain Bolts uitsluiting op de sprint. Maar een nieuwe regel lijkt er niet te komen.

Eerst was er zaterdag de diskwalificatie van Youlia Camara uit Guinee, vervolgens die van Kukyoung Kim uit Zuid-Korea – pijnlijk voor eigen publiek – en een dag later volgde de Brit Dwain Chambers. Ze hadden allemaal een valse start op de 100 meter. Daarna bleef het stil.

Zelfs de valse start van Christine Ohuruoga, de Britse olympisch en wereldkampioen op de 400 meter, bracht de tongen niet in beweging. Pas nadat de Jamaicaanse supersprinter Usain Bolt zondag te vroeg uit het startblok was vertrokken barstte de discussie over de rechtvaardigheid van de startregel los.

Binnen de internationale atletiekfederatie IAAF werd zelfs op bestuursniveau hardop de vraag gesteld of er twee jaar terug wel zo verstandig aan was gedaan diskwalificatie na één valse start in te voeren. Vicevoorzitter en veelvoudig wereldkampioen polsstokhoogspringen Sergei Boebka zei tegen persbureau AP dat de regel weer tegen het licht moet worden gehouden.

De start blijft een punt van discussie sinds de eerste wijziging in 2003. Destijds bestond brede consensus over afschaffing van de regel dat iedere atleet afzonderlijk na een tweede valse start werd gediskwalificeerd. Met name op de sprintnummers leidde dat tot psychologische spelletjes om tegenstanders onder mentale druk te zetten. Het gevolg was dat de 100 meter door talloze herstarts lang kon duren. Een ramp voor televisie-uitzendingen.

De regelwijziging bleek het begin van een nieuwe discussie. Goede alternatieven lagen niet voor de hand. Uiteindelijk werd gekozen voor de variant dat één valse start mocht, maar bij een tweede diskwalificatie volgde, wie ook de veroorzaker was. Maar ook van die regel bleken wederom sprinters misbruik te maken. Langzame starters wilden nog wel eens een valse start veroorzaken om hun concurrenten bij een tweede start tot voorzichtigheid te dwingen.

Om alle onrecht te elimineren besloot de IAAF in 2009 met 97 tegen 55 stemmen tot zero tolerance over te gaan. Per 1 januari 2010 geldt de regel dat op elke valse start diskwalificatie volgt. Overgenomen uit de zwemsport, waar het naar tevredenheid werkt.

Maar om nu te zeggen dat iedereen in de atletieksport tevreden is, niet bepaald. Bij atleten heersen ambivalente gevoelens. Zij hebben vooral moeite met de vergaande consequenties. Heb je hard getraind voor een groot toernooi, loop je het risico door één verkeerde reactie geëlimineerd te worden. En dat hoeft nog niet eens jouw eigen schuld te zijn. Een valse start kan ook veroorzaakt worden door een onverwachte beweging bij een tegenstander. Dat werd geopperd in het geval Bolt, die gereageerd zou kunnen hebben op een reflex van de naast hem startende landgenoot Yohan Blake.

Of die theorie klopt is onbekend, omdat Bolt zich er zelf niet over heeft uitgelaten. Het Jamaicaanse ‘slachtoffer’ heeft zich (nog) niet in de discussie gemengd. Hij houdt zich opvallend stil. Mogelijk vanuit het besef dat hij zelf de oorzaak van zijn blunder was. Want welke theorie ook op de diskwalificatie van Bolt wordt losgelaten, zijn valse start was zo evident dat hij zich – weliswaar vol ongeloof – onmiddellijk bij de consequenties neerlegde.

Er gaat ook een gerucht dat Bolt bewust vals zou hebben gestart. Om zijn trainingsmaat Blake aan de wereldtitel te helpen. Maar die theorie rijmt niet met de zijn emotionele reactie direct na zijn valse start. En evenmin met zijn uitspraken dat hij er op uit is een legende te worden en zijn zegereeks op de 100 en 200 meter van de Spelen in Peking (2008) en de WK in Berlijn (2009) in Daegu en volgend jaar op de Spelen in Londen te willen herhalen. „Dan mag de hele wereld mij een legende noemen”, zei hij voor de WK.

In de discussie over de valse start, die intensief in de sociale media wordt gevoerd, ventileerde 800-meterloopster Yvonne Hak misschien wel de enige juiste opvatting: „Waarom deze discussie? Bolt is geen superman. Hij moet gewoon wachten op de BANG. Net als ieder ander.”

Zij kan gerust zijn, want de Amerikaanse IAAF-bestuurder Bob Hersh zei in The New York Times dat de regel beslist niet gewijzigd zal worden, naar aanleiding van Bolts valse start.

    • Henk Stouwdam