Kampen wordt een eiland, misschien

Een nieuwe IJsseltak beroert de gemoederen in en om Kampen. De raad is vóór aanleg. Tegenstanders voorzien natuurschade en vrezen voor de veiligheid.

Hij woont op een boerderij met uitzicht over weiland en water. „Ja, we wonen hier mooi en dat willen we graag zo houden”, zegt de gepensioneerde boer Jan Dekker. „En straks kijken we tegen een metershoge dijk aan, en krijgen we een moeras? Het is een ramp.”

De gemoederen lopen hoog op in de omgeving van Kampen, waar de IJssel de voormalige Zuiderzee in stroomt. Er ligt een vergevorderd plan om een zes tot zeven kilometer lange zijtak van de IJssel te graven, een bypass die bij hoogwater meer rivierwater moet afvoeren. Komende maand neemt staatssecretaris Atsma (Water, CDA) een definitief besluit.

Het wordt een „ordinaire vaargeul” die het eeuwenoude cultuurlandschap „vernietigt”, vindt Bart Zeven, raadslid van GroenLinks in Kampen. „Kijk naar die prachtige kolken, ontstaan door oude dijkdoorbraken. Die verdwijnen straks allemaal. De motorzaag gaat door dit gebied. Doodzonde.”

Morgen start een laatste offensief van de tegenstanders. Lokale politieke partijen – D66, GroenLinks, SP en Gemeente Belang Kampen – hebben zich verenigd in actiegroep Bye bye bypass. Ze hopen de plannen van Rijk, provincie en gemeente alsnog te verijdelen. Actievoerder Herman Bres: „Dit plan is gebaseerd op luchtfietserij, gevoed door machtswellust van politici. En je mag geen kritiek leveren. Belangrijke rapporten zijn passief openbaar gemaakt of verdwenen in de la. Pure dictatuur door lokale en provinciale bestuurders.”

De plannen behelzen, naast de nieuwe IJsseltak, de bouw van vijf meter hoge dijken, 1.300 woningen aan het water, en 350 hectare ‘nieuwe natuur’. Kosten: 325 miljoen euro, exclusief woningbouw.

Nieuwe natuur – waar volgens tegenstanders al zo’n rijkdom aan natuur is. „Tot voor kort was dit de enige ongeschonden rivierdelta van Nederland”, zegt voorzitter Reijer van ’t Hul van de werkgroep Zwartendijk. Al een jaar of tien voert hij het verzet aan. De spoorlijn Lelystad-Zwolle, de Hanzelijn, doorkruist sinds kort het gebied rondom de Zwartendijk. Aan de rand loopt een autoweg die wordt verbouwd tot snelweg. Van ’t Hul: „En straks wordt dit gebied met weidevogels definitief verpest.” Plannenmakers zeggen dat er andere vogels komen, zoals de grote karekiet. „Daar moet ik om lachen. Die grote karekiet is een héél kwetsbare vogel.”

Toch is het een mooi plan, zegt de initiatiefnemer, de Overijsselse gedeputeerde Theo Rietkerk (CDA). „Waar in Nederland wordt nog zo veel nieuwe natuur aangelegd?” De 1.300 nieuwe woningen zijn nodig voor de regio. „Het zijn er al veel minder dan in de eerste plannen. We hebben ervoor gekozen de woningen te bouwen in een gebied dat tóch al op de schop gaat, in plaats in landschappen die nog waardevoller zijn.” De woningen worden bovendien aan het zicht onttrokken door de dijken. En de omgeving, zoals de Zwartendijk, wordt ontzien. „Daar hebben we respect voor.”

Ter discussie staat tenslotte het nut van de bypass voor de veiligheid. Rietkerk: „Als de mensen in Kampen droge voeten willen houden en als we de duizenden monumenten in de stad willen beschermen, moeten we dit doen.” De tegenstanders denken daar anders over. Wateringenieur Hans Hartong: „Het is een dwaas plan. De bypass maakt de omgeving onveiliger.” Kampen komt door de bypass, net als vroeger, op een eiland te liggen. Breken de dijken, dan loopt dit eiland als een badkuip vol. Hartong: „Als de dijk bezwijkt, dan zijn mensen in bepaalde wijken binnen een kwartier verzopen als ze niet op hun dak gaan zitten. Ze krijgen twee tot drie meter water over zich heen.” Niet waar, zeggen de plannenmakers. „Met allerlei onderzoeken en deskundige beoordelingen is inmiddels aangetoond dat de bedachte plannen de waterveiligheid ten goede komen.”

    • Arjen Schreuder