De liefde voor Malema is bekoeld

Het regerende ANC in Zuid-Afrika is Malema zat. Hij staat vandaag voor het disciplinair comité. Maar als hij geroyeerd wordt, staat de toekomst van president Zuma op het spel.

Ongeveer 200 sympathisanten van Julius Malema, de jongerenleider van het in Zuid-Afrika regerende ANC, hebben zich maandagavond op het Beyers Naudé-plein in hartje Johannesburg verzameld voor een ‘nachtwake’. De koude stad is uitgestorven, maar de jonge activisten dansen en zingen tot het ochtendgloren. „Wie aan Julius komt, raakt ons allemaal”, roept de jonge zakenman Stan Masinga.

De opkomst valt wat tegen. Vele honderden politieagenten, waterkanonnen en prikkeldraad binnen handbereik, kijken het tafereel hoofdschuddend aan. Alle straten rond het plein en het ANC-kantoor zijn al vierentwintig uur afgezet. Malema verlamt niet alleen het politieke debat in Zuid-Afrika, maar ontwricht nu ook het verkeer.

Vandaag verschijnt de stokebrand van het ANC voor het disciplinair comité van de partij. Hij heeft „verdeeldheid gezaaid” en loopt het risico geroyeerd te worden omdat hij nog in de proeftijd zat van een terechtwijzing van vorig jaar. Malema zei bereid te zijn op te stappen als het ANC daar om vraagt.

Vooral Malema’s recente uitspraak dat hij een handje wil helpen om ‘regime change’ in het bevriende buurland Botswana te bewerkstelligen, is bij de partijtop niet in goede aarde gevallen. Botswana is in de regio een baken van rust en welvaart maar staat volgens de jeugdliga onder controle van „westers imperialisme”.

Dat is, meent Masinga, niet waarom Malema werkelijk is aangeklaagd. De jeugdliga heeft na de woedende reactie van het partijbestuur het plan om een ‘Botswana Command Team’ op te zetten, tenslotte al laten varen. „De partij wil Julius veroordelen omdat er een botsing van ideeën is. De kapitalisten kunnen niet verdragen dat wij opkomen voor de armen.”

De jonge activist doelt op het voorstel van de jeugdliga om land, mijnen en de banken te nationaliseren. Zuid-Afrika is de meest robuuste economie van het continent, maar sinds het eind van de apartheid in 1994 is de kloof tussen arm en rijk alleen maar groter geworden. Malema wil blanke ondernemers onteigenen zonder compensatie om de zwarte bevolking na zeventien jaar ook „economische vrijheid” te geven. Hoewel ANC-ministers hebben aangegeven dat nationalisatie „roekeloos” zou zijn, lijkt Malema voor zijn plannen binnen de partij steeds meer steun te krijgen.

Zijn autonome handelen wordt door het hogere partijkader minder gewaardeerd. Hij zaait tweespalt en houdt het land, vooral met zijn aanvallen op de witte minderheid, in de houtgreep. Veel blanken zien in Malema een mogelijk toekomstig president die Zuid-Afrika gelijk Zimbabwe naar de afgrond kan helpen. Vorig jaar lag hij onder vuur omdat hij een lied met de frase ‘dood de boer’ bleef zingen.

Tot nu toe is Malema echter met fluwelen handschoen aangepakt. Hij was een van de belangrijkste steunpilaren onder de presidentskandidatuur van Jacob Zuma. Malema haalde de wereldpers omdat hij zei te zullen „doden voor Zuma”.

Die liefde is voorbij. Jacob Zuma wil een tweede termijn als president, maar de jeugdliga heeft zich nu openlijk achter de kandidatuur van vice-president Kgalema Motlanthe als ANC-voorman geschaard. „Ik heb nooit een persoonlijke band met Zuma gehad”, verkondigde Malema gisteren op een persconferentie. Maar het is de vraag hoe de redelijk onomstreden Motlanthe, die na het ontslag van Thabo Mbeki in 2008 al een jaartje president was, de jeugdliga tegemoet komt. Bij eerdere verkiezingen is gebleken dat het ANC de mobiliserende kracht van de jongeren hard nodig heeft.

„Zuma is een teleurstelling gebleken”, zegt ‘kameraad Nox’, zoals een jeugdig ANC-lid uit Pretoria genoemd wil worden. Dat de president er meerdere echtgenotes op nahoudt en bij de dochter van een prominente voetbalbobo een kind verwekte toont volgens Nox in een land met 5,7 miljoen mensen met het aidsvirus „slecht leiderschap”. Ook de berichten dat Zuma’s familieleden miljoenen randen verdiend hebben aan morsige overheidscontracten, heeft de liefde bekoeld.

Maar Malema zelf ligt ook onder vuur vanwege overheidscontracten. De belastingdienst, de politie en de nationale ombudsman doen alle onderzoek naar zijn inkomstenbronnen. Het bescheiden salaris dat hij als jeugdligavoorzitter ontvangt, is niet genoeg om zijn extravagante levensstijl te financieren. Leiders van de Zuid-Afrikaanse Communistische Partij vermoeden dat Malema niet zozeer namens de armen van Zuid-Afrika spreekt, maar financieel gespekt wordt door jonge zwarte ondernemers die belang hebben bij zijn pleidooi voor nationalisatie.

De meeste leden van de jeugdliga die naar de nachtwake zijn gekomen, zijn duidelijk young professionals, niet de werkloze armen uit Malema’s retoriek. Stan Masinga wijst op zijn aan de rand van het plein geparkeerde Mercedes. „Wordt het vannacht al te koud, dan zet ik de motor en de verwarming aan.”

Vanmorgen kwam het tot kleine schermutselingen tussen de politie en dronken Malema-aanhangers die foto’s van Zuma verbrandden.

    • Peter Vermaas