Zomergasten op één lijn: weg met nationalisme!

E r zat een lijn in de keuze van de Zomergasten (VPRO) van dit jaar en in de kern van hun verhalen. Alle zes verzetten zich in meerdere of mindere mate tegen de maatschappelijke en politieke verruwing door de groei van populisme en nationalisme.

Cabaretier Marc-Marie Huijbregts deed het impliciet door zijn pleidooi voor meer menselijkheid, staatsraad Lilian Gonçalves in bedekte termen en refererend aan de multiculturele samenleving van haar geboorteland Suriname. Kunstenaar Erik van Lieshout weigerde consequent de naam te noemen van „de man met het gele haar’’ en Step Vaessen, correspondent van Al Jazeera in Jakarta, wilde vooral misvattingen over de islam uit de wereld helpen. Het meest onderbouwd waren de wetenschappelijke argumenten van hersenonderzoeker Dick Swaab en, gisteravond, de politieke filippica van de voormalige Belgische eerste minister Guy Verhofstadt.

De huidige leider van de liberale fractie in het Europarlement weet zowel de eurocrisis als de hernieuwde populariteit van het 19de eeuwse nationalisme aan gebrek aan moed bij de huidige politici. Uit angst voor electoraal verlies leggen ze de burger niet uit dat het afstaan van soevereiniteit aan Europa onvermijdelijk zal zijn en dat het denken in etnische en nationale termen, met uitsluiting van wie niet in het enige juiste vakje hoort, uiteindelijk kan leiden tot vormen van genocide. Hij voerde onder meer Rwanda aan als negatief voorbeeld en vertoonde de afscheidsspeech van president François Mitterrand in het Europarlement (1995), die eindigde met: „Nationalisme is oorlog!”

In feite gaat het gloedvolle en radicale betoog van Verhofstadt veel verder dan dat van welke Nederlandse politicus ook, met inbegrip van geestverwant Alexander Pechtold (D66). Geen enkele politicus durft zichzelf bij ons nog onverbloemd „kosmopolitisch liberaal” te noemen.

Presentator Jelle Brandt Corstius pruttelde tegen dat het pleiten voor de Verenigde Staten van Europa zoiets is als een Gay Pride organiseren in Mekka.

De erudiete spraakwaterval Verhofstadt plaatste de presentator voor meer problemen. Die greep nogal bot in als de gast zich niet hield aan de uitgestippelde volgorde en had moeite met verwijzingen naar Karl Popper, Sándor Márai of Franz Kafka. Steevast komt Jelle Brandt Corstius in het nauw als zijn algemene ontwikkeling spontaan op de proef wordt gesteld. Het meest op zijn gemak voelde hij zich bij de drie gasten die in leeftijd het dichtst bij hem stonden: Vaessen, Huijbregts en Van Lieshout, ook al formuleerde de laatste nog zo onhandig.

Van Lieshout had de beste en verrassendste fragmenten uitgekozen, Huijbregts liet zich het meest bereidwillig psychologiseren en met Vaessen leek soms bijna een flirt te ontstaan. Zulke aspecten doen ertoe, nu de redactie van Zomergasten heeft gekozen voor mensen en minder voor beelden.