Sex sells, maar zo simpel is het niet

Charlotte Roche is fan van ‘seks-positief feminisme’ en wijst pornografie niet af.

Haar nieuwste boek is interessant door de spanning tussen seks en dood.

Charlotte Roche laat een frisse wind waaien in de verstofte Duitse literaire wereld. Foto Hollandse Hoogte Charlotte Roche, author and German TV presenter. Born in the UK Copyright Gerald von Foris/Writer Pictures contact +44 (0)20 822 41564 info@writerpictures.com www.writerpictures.com Hollandse Hoogte

Charlotte Roche (33), schrijfster, presentatrice en producent, is een fenomeen in Duitsland. Van haar voorlaatste boek, het met seks doordrenkte Vochtige streken, zijn alleen in Duitsland al 1,8 miljoen exemplaren verkocht.

Sex sells, dat is bekend. Maar als je zo veel boeken weet weg te zetten, is er meer aan de hand. Haar laatste werk, het pas uitgekomen Schossgebete, verscheen in een oplage van 500.000 exemplaren en staat nu al bovenaan de bestsellerlijst van Der Spiegel. Het helpt natuurlijk dat de roman omstreden is, dat de kritieken verdeeld zijn – van ‘smerige pulp’ tot ‘bijna literair’ – dat bekende Duitsers erin voor gek worden gezet en dat seks een van de hoofdthema’s is.

Meteen al op de eerste pagina, in de eerste alinea, maakt Roche haar bedoelingen duidelijk. Zes bladzijden verderop vat ze de expliciete scènes in een mooie, korte zin samen: Ich befriedige also grade meinen Mann. Goed over seks schrijven is minder makkelijk dan het lijkt. Roche doet het op een manier alsof ze erover met haar vriendinnen in het café staat te praten. Keuvelend, ironisch en niet erg erotiserend.

Hoewel Roche ontkent dat Schossgebete autobiografisch is, vertoont het levensverhaal van haar hoofdfiguur, Elizabeth Kiehl, sterke overeenkomsten met dat van haarzelf. In het grote drama van Kiehls bestaan verliest het boek z’n ironie en wordt de seks rigoureus verdrongen door de dood. Met Elizabeth Kiehl gebeurt hetzelfde als wat Charlotte Roche tien jaar geleden overkwam. Haar drie broers sterven bij een auto-ongeluk en haar moeder raakt zwaargewond. Het is de spanning tussen het leven (de seks) en de dood die deze roman interessant maakt.

Charlotte Roche is geboren in Engeland en opgegroeid in Duitsland. Ze is tweetalig en heeft in de Bondsrepubliek naam gemaakt als creatief multitalent. Ze is een typische en uiterst succesvolle representant van de mediageneratie. Acteert, musiceert, presenteert en produceert. En schrijft boeken waarmee ze veelvuldig de media haalt. Haar ouders scheidden toen ze vijf jaar was, een gebeurtenis die zowel in Vochtige streken als in Schossgebete is verwerkt. Het ongeluk waarbij haar broers en moeder waren betrokken, gebeurde in juni 2001. Haar moeder zou in Engeland (her)trouwen. Onderweg naar het trouwfeest verongelukte de wagen waarin zij en haar zoons zaten, een gebeurtenis die Roche heeft getraumatiseerd.

Haar alter ego Elizabeth Kiehl is net als Roche 33 jaar, heeft een kind en is getrouwd met Georg. Hij is aanzienlijk ouder dan zij maar nog wel potent, hoewel Elizabeth zich regelmatig afvraagt ‘hoe lang dat nog goed blijft gaan met de erectie’.

Drie maal per week gaat ze naar haar therapeute, mevrouw Drescher, om met haar de angsten en frustraties door te nemen die haar regelmatig plagen. Elizabeth is vegetariër en principieel ongelovig. Het milieu is haar Ersatzreligion. De schrijfster Roche is lid van de antiglobaliseringsclub Attac. Vorig jaar deed ze de president van Duitsland, de eerbiedwaardige Christian Wulff, het aanbod om met haar naar bed te gaan. Als tegenprestatie moest Wulff zijn veto uitspreken over de toen voorziene verlenging van de looptijd van Duitse kerncentrales. De opwinding in het land was groot.

Roche rekent in Schossgebete af met haar veel oudere ideologische tegenstandster Alice Schwarzer (68), de moeder van de Duitse feministische beweging, eeuwig orakel en langjarig hoofdredactrice van het feministische blad Emma, de Duitse Opzij. In venijnig-grappige monologen wordt Schwarzer door Elizabeth gehekeld. ‘Stiekem en achter de rug van m’n moeder en Alice Schwarzer om heb ik altijd gedacht dat vaginale orgasmen wel degelijk bestaan.’

Net als haar schepster is Elizabeth een fan van ‘seks-positief feminisme’ en wijst ze pornografie niet af. Schwarzer staat in Schossgebete (‘schootgebeden’), een woordspeling op Stossgebete (schietgebedjes), te kijk als een vrouw met achterhaalde meningen; een bejaarde feministe die de aansluiting met deze tijd heeft gemist. Ze reageerde vorige week met een open brief aan Roche op haar website. Maar de race is gelopen, en niet in het voordeel van Schwarzer.

Een andere, minder lichtvoetige afrekening is die met de boulevardkrant Bild, die Druck-Zeitung in Schossgebete heet. Elizabeth wordt in de indringende episode van de dood van haar broers geconfronteerd met berichtgeving over het auto-ongeluk in de Druck-Zeitung. Ze houdt er een ‘achtervolgingsangst wegens de krant’ aan over, die pijnlijk precies beschreven wordt.

In het echt overkwam Roche hetzelfde. Ze voert sindsdien een publieke en niet onsuccesvolle campagne tegen Bild-Zeitung. Dat blad probeert haar zwart te maken en zegt dat ze met ‘pornografie’ haar zakken vult. Bild, Druck, Charlotte en Elizabeth laten de werkelijkheid en wat daar op lijkt naadloos in elkaar overlopen, een eigentijds verschijnsel.

Schossgebete is een moderne, goed geschreven roman over grote levensthema’s die op een terloopse, haast alledaagse manier worden verteld. Charlotte Roche laat een frisse wind waaien in de verstofte Duitse literaire wereld. Die wordt nog steeds gedomineerd door stokoude schrijvers (Günter Grass, Siegfried Lenz, Martin Walser), die allang hebben aangetoond dat ze geniaal zijn maar die ook een beetje vervelen. Dat kun je van Roche niet zeggen.

Charlotte Roche: Schossgebete. Piper Verlag, 283 blz. €16,90. Een Nederlandse vertaling verschijnt in oktober bij De Bezige Bij.

    • Joost van der Vaart