Korte verhalen zijn lastig

Het korte verhaal is misschien het moeilijkste genre. Het is in elk geval het genre dat ik zelf het lastigst vind, lastiger nog dan een roman. Of op een andere manier lastig. Je bent een architect die gewend is kathedralen te bouwen en dan moet je opeens een hondenhok ontwerpen. En het moet nog een goed hondenhok worden ook. Je kunt geen pilaren gebruiken, zijbeuken, kapellen of steunberen. Die lijken het ingewikkelder te maken, maar ze maken het in feite makkelijker omdat ze bijdragen aan de stabiliteit van de structuur. Een hondenhok moet staan en indruk maken als de kale, onopgesmukte schoenendoos die het is. In een roman kun en moet je werken met subthema’s en contrapunt, nevenverhalen en bijfiguren. Die lijken het ingewikkeld te maken, maar in feite helpen ze je. Ze verduidelijken wat je te zeggen hebt en ondersteunen je plot. In een kort verhaal heb je alleen plot.

Dat is ook precies de reden waarom het vaak voorkomt dat schrijvers beginnen aan een kort verhaal dat uitmondt in een roman. Het is meer werk, maar makkelijker. Uitbreiden is altijd makkelijker dan reduceren. Schrijvers die een kort verhaal uitbreiden tot een roman, doen dat omdat zij mogelijkheden zien om hun verhaal te verduidelijken, te verdiepen en omdat zij het als hun plicht beschouwen om die mogelijkheden te benutten of te onderzoeken. Dat kunnen we ook omdraaien. Als je van plan was een kort verhaal te schrijven en het wordt daadwerkelijk een kort verhaal, zijn er twee mogelijkheden: ofwel je hebt uit haast of luiheid ervan afgezien om er een roman van te maken, ofwel je wist vanaf het begin heel precies wat je deed. Te zeggen dat alleen de tweede optie geldig is, is een andere manier om te zeggen dat het een buitengewoon lastig genre betreft.

Een kort verhaal kun je niet organisch laten groeien. Je werkt methodisch vanuit een precies plot. Geen zijwegen, vondsten of gelukstreffers, maar een nauwkeurig doordacht stappenplan van gebeurtenissen. En als het plan niet goed genoeg is, wordt het een kutverhaal. Je kunt het onderweg niet meer corrigeren.

Plus dat het niet verkoopt. Een naïeve geest zou kunnen bedenken dat korte verhalen aansluiten bij onze haastige tijdsgeest. Het tegendeel is waar. Mensen lezen niet als ze haast hebben en als ze geen haast hebben, hebben ze geen behoefte aan een haastig boek. Een bundel korte verhalen verkoopt net zo weinig als een dichtbundel of een bundel essays. Het grote publiek houdt er niet van. Ze willen niet om de zoveel pagina’s moeite moeten doen om in een nieuwe fictionele wereld binnen te dringen waar ze een paar pagina’s later weer worden uitgegooid. Ze willen een lekker leesboek waarin ze zich de rest van de vakantie kunnen onderdompelen.

Ilja Leonard Pfeijffer

    • Ilja Leonard Pfeijffer