Europese begrotingsautoriteit is onnodig

Dat een monetaire unie zonder politieke unie of begrotingsautoriteit niet werkt, is onzin. Landen moeten zelf hun begroting disciplineren, vindt Sammy van Tuyll.

Het akkoord tussen bondskanselier Angela Merkel en president Nicolas Sarkozy om een Europese economische regering te vormen, wordt ten onrechte toegejuicht. Hetzelfde geldt voor de gedachte een Europese begrotingsautoriteit in te stellen.

Het gevaar dreigt dat we, zonder goed na te denken over wat werkelijk gemeenschappelijk zou moeten worden geregeld, bevoegdheden aan Brussel afstaan die halfslachtig zullen zijn, niet zullen werken en mogelijk zelfs contraproductief zijn. Zie het Stabiliteits- en Groeipact. Dit nog afgezien van de ontbrekende democratische controle daarop. Bevoegdheden die eenmaal zijn afgestaan, kun je daarna niet meer terughalen.

Voordat een dergelijke majeure stap wordt genomen, is het wenselijk een debat te voeren over de noodzaak van een economische unie.

De stelling dat een monetaire unie niet zonder economische unie zou kunnen werken, wordt door velen geponeerd, maar is nooit onderbouwd. Het klinkt op het eerste gezicht logisch, maar als je er over doordenkt, blijkt dat het niet noodzakelijk is. Wat zou bovendien die economische unie precies inhouden? Welke zaken zouden centraal moeten worden geregeld? En waarom? Als je het aan de voorstanders van een economische unie vraagt, kunnen zij geen antwoord geven.

De eurocrisis heeft niets te maken met het ontbreken van een economische regering of met het ontbreken van een Europese begrotingsautoriteit, maar met gebrekkige begrotingsdiscipline in één of meer lidstaten. Elk verstandig land moet gezonde overheidsfinanciën nastreven, maar dat is in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van het land zelf. Begrotingsdiscipline moet worden afgedwongen door de kiezers van een land en/of door de financiële markten.

Bij Griekenland hebben de financiële markten de risico’s te laag ingeschat. Om dat in de toekomst te voorkomen, zou een mechanisme moeten worden ingesteld dat die risico’s zichtbaar maakt, bijvoorbeeld de verplichting om een (klein) deel van de schuld uit te geven als achtergestelde leningen. Bij onverantwoord begrotingsbeleid zal de rente op dat deel van de schuld vanzelf oplopen. Dan zijn kiezers en beleggers gewaarschuwd. Een dergelijk marktconform mechanisme werkt snel en valt verre te verkiezen boven allerlei bureaucratische instellingen of regels zoals een Europese begrotingsautoriteit of opgelegde boetes.

De voorstanders van de Europese economische regering van Merkel en Sarkozy stellen dat de eurozone in elkaar klapt als hun maatregel niet wordt doorgevoerd. Natuurlijk is het een probleem als landen als Spanje en Italië failliet gaan, maar om dat te voorkomen is een economische regering niet noodzakelijk.

Het argument dat een monetaire unie zonder bijbehorende economische of politieke unie of begrotingsautoriteit niet werkt, snijdt geen hout. Zeker, enige coördinatie kan wenselijk zijn, maar dan gaat het om vrijwillige afstemming van economisch beleid teneinde een voor iedereen optimaal resultaat te bereiken. Dat was in het voorjaar van 2009 hard nodig.

Een economische regering gaat daarentegen te ver. Wat moet je precies regelen in zo’n regering? Als je echt alle mogelijke problemen in Europa zou willen voorkomen, dan moet je bijvoorbeeld ook beslissingsbevoegdheid hebben over de Europese huizenmarkt. Spanje had immers gezonde overheidsfinanciën, maar kwam in problemen vanwege de huizenmarkt. Dit zou ook betekenen dat Brussel kan bepalen of Nederland zijn hypotheekrenteaftrek in stand mag houden. Ik denk niet dat iemand in Nederland dit een aanlokkelijk perspectief vindt.

Natuurlijk is het mogelijk om iets als de Verenigde Staten van Europa in te stellen. Maar dat is dan een politieke keus en geen economische noodzaak. Steeds moet de vraag worden gesteld of je het beoogde doel niet kunt bereiken langs eenvoudiger weg. Bij een kritische beschouwing zal blijken dat de noodzaak ontbreekt. Veel kan worden overgelaten aan de eigen verantwoordelijkheid van de lidstaten. Dit is vaak efficiënter en vergroot de economische dynamiek.

Deze krant heeft de laatste tijd enkele malen gepleit om een debat te voeren over de vormgeving van Europa en in het bijzonder van de monetaire unie. Dit debat is hard nodig en had eigenlijk al veel eerder moeten worden gevoerd.

Ik daag iedereen uit – en in het bijzonder economen en politici – om onweerlegbaar aan te tonen dat in een monetaire unie als die van de eurozone een economische unie, een politieke unie of een Europese begrotingsautoriteit noodzakelijk is. Aan de eerste die dit lukt, stel ik een krat champagne Veuve Cliquot ter beschikking. Dit aanbod geldt tot 31 december van dit jaar. Als de noodzaak dan nog niet is aangetoond, kan gesteld worden dat deze er niet is. Nederland zou dan niet moeten instemmen met deze onzin.

Sammy van Tuyll is voormalig economisch raadadviseur van de Europese Commissie en onder meer voorzitter van de Liberaal Democratische Partij voor een democratisch Europa.