De slapende foetus

Men zegt dat een zwangerschap een moeder en haar dochter nader tot elkaar brengt. Vorige week voelde ik dat toch echt anders. Bij een etentje in het ouderlijk huis vertelde mijn moeder over het fenomeen van de ‘slapende foetus’ dat volgens haar bij veel zwangere Marokkaanse vrouwen voorkomt. Dat zit zo: tijdens de zwangerschap stopt de ontwikkeling van het kind plotseling voor enkele maanden of zelfs langer. De foetus leeft gewoon door en de vrouw kan jaren zwanger blijven. Met behulp van kruiden of na een onverwachte gebeurtenis kan ze het kind ‘wekken’ waarna het weer verder groeit en gezond ter wereld komt. Een raged noemen ze zo’n slapend kind in het Arabisch.

Onmogelijk, was mijn eerste en eigenlijk enige antwoord. Zeer zeker wel, was het hare. Ze had zelfs nog de dag ervoor met een buurvrouw over de raged gesproken en wat blijkt: het broertje van de vrouw was er een. En toen mijn moeder nog in Marokko woonde, was het heel normaal als een vrouw, gevraagd naar haar zwangerschap, vertelde dat ze een raged had. Sterker nog, het kwam ook voor bij het vee.

Wat ik ook zei, ze was niet op andere gedachten te brengen. Ik raakte vervolgens gefascineerd door het onderwerp. Want hoe verklaar je het geloof van een compleet volk in zo’n onmogelijk fenomeen? Antropoloog Willy Jansen schreef er jaren geleden een wetenschappelijk artikel over. Een belangrijke grond voor dat geloof blijkt te zitten in het klassiek islamitisch recht. Alle vier de rechtsscholen binnen het islamitisch recht erkennen namelijk een extreem lange zwangerschapsduur, variërend van twee tot vijf jaar. Een van de oprichters van de rechtsscholen zou zelf ook een raged zijn. In de Maghreb-landen (want niet alleen Marokkanen geloven in de slapende foetus, ook Egyptenaren, Algerijnen en Tunesiërs) zijn veel rechtszaken bekend waarbij vrouwen een beroep doen op dit geloof. Meestal zijn het gescheiden vrouwen die hun bastaardkind erkend krijgen door de ex, omdat ze de geboorte van een kind twee jaar na de scheiding verklaren met het fenomeen van de slapende foetus.

Maar het is niet alleen een vilein trucje van losbandige vrouwen. Als vrouwen lichamelijke ongeregeldheden niet begrijpen (niet iedereen heeft de beschikking over een echo) is er vaak maar een expert tot wie ze zich kunnen wenden: de oude vroedvrouw die het verhaal in stand houdt. Een schijnzwangerschap of een miskraam zonder veel bloedverlies wordt dan gemakkelijk verklaard met de raged. Vrouwen in moeilijke omstandigheden (man dreigt met scheiding als er niet snel een kind komt, bijvoorbeeld) kunnen zo meeliften op dit vrouwvriendelijke volksgeloof.

En de mannen? Die hebben het maar te geloven, zij weten tenslotte helemaal niets over dit vrouwenonderwerp. Plotseling begrijp ik waarom dit fabeltje tot op de dag van vandaag stand houdt.

hanina ajarai