Advies aan overgangsraad Libië. Neem vijanden in dienst

Meer dan een dozijn milities, waaronder radicale islamisten, hebben tegen Gaddafi’s mannen gevochten. Het is verleidelijk om de rebellen met een fles wijn naar huis te sturen en de ‘foute’ soldaten gevangen te nemen. Pas daarmee op, zeggen experts. Het zal Libië tot een tweede ‘Irak’ maken.

Het Libische leger tijdens een demonstratie in 2009. Foto AP

Meer dan een dozijn milities, waaronder radicale islamisten, hebben tegen Gaddafi’s mannen gevochten. Het is verleidelijk om de rebellen met een fles wijn naar huis te sturen en de ‘foute’ soldaten gevangen te nemen. Pas daarmee op, zeggen experts. Het zal Libië tot een tweede ‘Irak’ maken.

Kolonel Gaddafi rekruteerde zijn strijdkrachten op basis van loyaliteit en etniciteit. Het lijkt daarom logisch om deze mensen, die niet om hun kwaliteiten zijn aangenomen, tot aan hun ondergoed te strippen, zegt Christopher R. Hill, voormalig Amerikaans onderminister van Buitenlandse Zaken. Maar wie een leger ontmantelt in een met wapens verzadigd land vraagt om problemen, waarschuwt hij op opiniesite Project-syndicate.org.

Gaddafi bood zekerheid, hervorm daarom voorzichtig
De wederopbouw van Libië, zo adviseert Hill, moet daarom niet gelijk opgaan met het het vernietigen van oude organisatiestructuren. Beter is om Gaddafi’s mensen salaris en pensioen te garanderen. Vervang de leiders en zet hun volgelingen op de loonlijst. Ambtenaren zijn immers gedrild om te gehoorzamen. Die bijten niet gauw in de hand die hen voedt.

Ook Larry Kaplow, oud-oorlogsverslaggever in Irak, gelooft dat Gaddafi’s manschappen bereid zijn om over te lopen. Cash en training zijn daarvoor onontbeerlijk, betoogt hij in Foreign Policy. Dat ontneemt de druk op het nieuw te vormen bewind. Zij die eerst bestreden werden moeten nu in staat worden gesteld een eerlijke boterham te verdienen. Tegelijkertijd breekt Kaplow een lans voor corruptiebestrijding, een vrije pers en menswaardige berechting. Want alles wat riekt naar autocratische methodes kan het nieuwe gezag ondermijnen, ook internationaal.

Gaddafi bood financiële zekerheden, weet Kaplow. Zekerheden die kunnen wegvallen in de transitie naar een meer liberale economie. Denk aan overheidssubsidie en werkgelegenheid. Zet staatsbedrijven niet meteen in de uitverkoop, adviseert hij. Juist tijdens de hervormingen moet het volk getrakteerd worden op tastbare voordelen.

Soevereiniteit geen vrijbrief meer voor staatsterreur
Zonder hulp van de VN, op instigatie van Frankrijk, had de opstand geen kans van slagen gehad. Maar het is nog maar de vraag of het verscheurde Libië uit kan groeien tot een vreedzame democratie. Toch is cynisme niet op zijn plaats, schrijft de Franse filosoof Bernard-Henri Lévy in het weekblad Le Point. Hij wil best geloven dat de opstandelingen gedesorganiseerd, ongedisciplineerd en aan het eind van hun Latijn zijn, maar dat betekent volgens hem niet dat lidstaten zich in een hachelijk avontuur hebben gestort. De ongeduldigen hadden wel vrede bij tweeënveertig jaar dictatuur, werpt hij critici van de missie voor de voeten.

Lévy laakt de vergelijking met de chaos in Irak na de verdrijving van Saddam Hussein. “De militaire interventie in Libië was niet bedoeld om de democratie op te dringen aan een zwijgende bevolking, maar om opstandelingen te ondersteunen die dit al als eis hadden en daarvoor al een voorlopig en wettig vertegenwoordigingsorgaan in het leven hadden geroepen.”

De revolutie in Libië zal volgens de filosoof de hele regio beïnvloeden, met name de burgers in Syrië. “Wat sterft is een oud concept van soevereiniteit waarin alle misdrijven zijn toegestaan, mits deze binnen de staatsgrenzen worden begaan. Wat geboren wordt is de idee van universele rechten, die niet meer alleen een vrome wens is, maar een vurige verplichting voor degenen die werkelijk geloven in de eenheid van het menselijke ras en de deugd van het recht van inmenging dat hiervan het logische gevolg is.”

Eerder in deze serie:
No-fly zone voor Libië is een slecht oorlogsplan
Hitler liquideren was ‘onsportief’ geweest. Wees daarom voorzichtig met Gaddafi
Vijf tips om een dictatuur coupbestendig te maken

    • Steven de Jong