Snoepjes tegen mijn hoofd. Mazzeltov!

Joodse jongens worden vlak na hun dertiende verjaardag bar mitswa. Ze zijn dan volwassen voor de joodse wet. Sem Kotek (13) bereidt zich deze week elke dag voor op deze feestelijke ceremonie.

Sem Kotek tijdens zijn voorbereidende dienst voor zijn Bar Mitswa samen met zijn vader Michel en grootvader (r). Foto's Maurice Boyer Amsterdam 25-08-2011 Sem Kotek tijdens zijn voorbereidende dienst voor zijn Bar Mitswa samen met zijn vader Michel en grootvader (r) Foto NRC Maurice Boyer

Vrijdag 19 augustus

Gisteren heb ik voor het eerst geoefend in de grote synagoge aan het Mr. Visserplein in Amsterdam. Mijn leraar en ik wilden de sfeer proeven. Omdat de synagoge behalve een sjoel ook een museum is, had ik toch een beetje publiek. Daarna kreeg ik nog een rondleiding door het net gerenoveerde gebouw. Onder de bijgebouwen van de synagoge zijn allemaal ondergrondse expositieruimten gemaakt, erg mooi en bijzonder.

Bij terugkomst wilde mijn moeder met mij een net hemd, schoenen en een stropdas kopen voor de bar mitswa, maar ik voelde me niet zo lekker. Samen met mijn vader heb ik een lijstje opgesteld van dingen die nog moeten worden gedaan. Nog niet al mijn vrienden hebben gezegd of ze naar de bar mitswa en het feest komen. En ik moet een toespraak voorbereiden over wat ik heb geleerd van het stuk uit de Thora dat ik ga voorlezen. Ik moet elke dag het stuk voorlezen en oefenen. De tekst moet je zonder klinkers en zangtekens kunnen voorlezen. Als je een fout maakt, moet je die zin foutloos overdoen. Dat is niet altijd even gemakkelijk.

Vandaag had ik zin om ook iets anders te doen. Daarom heb ik afgesproken met een vriend van mij, David. Na het afspreken ging ik met mijn moeder alsnog kijken of we nette kleding konden vinden. Na veel winkels te hebben bezocht, hadden we het hemd en de stropdas, maar nog geen schoenen.

’s Avonds kwamen mijn oom en tante eten met hun kinderen. Mijn vader kan goed koken, dus we werden lekker verwend! Na het eten ging ik meteen naar bed, want morgen ga ik vroeg naar sjoel. Dat is namelijk de gewoonte de week voor bar mitswa.

Zaterdag

Om acht uur ‘s ochtends was ik nog erg moe. Met mijn vader ging ik naar sjoel voor de sjabbatdienst. Er waren weinig mensen, maar toch was het gezellig. Na de sjoeldienst is er altijd een kidoesj. Dan wordt een zegen uitgesproken over de wijn en een verhaal verteld over het stukje dat we hebben gelezen in de Thora. Mijn oudoom Hugo vertelde de aanwezigen over arme mensen voor wie wij moeten zorgen. Erna gingen we nog ergens een broodje eten. Normaal mag dat niet op sjabbat, maar wij zijn niet zo orthodox.

Thuis viel ik meteen op de bank in slaap. Pas na drie uur werd ik wakker. Mijn vader gaf me opdracht om het eerder opgestelde lijstje af te maken.

Zondag

Mijn moeder en vader hebben samen bijna de hele dag achter een bureau gezeten. Ik ga ervan uit dat het over mijn bar mitswa ging. Ze zeiden dat ze de mensen zouden bellen die nog niet hebben geantwoord op de uitnodiging en deden zó geheimzinnig toen ik binnenkwam. Soms voel ik me buitengesloten, maar ik weet dat het voor een ‘goed doel’ is. Ze hebben volgens mij veel verrassingen en ik ben heel erg nieuwsgierig. Ik mag nergens meer lopen, deuren gaan dicht zodra ik voorbijkom, er wordt gefluisterd en ik weet zeker dat het over mij gaat. Wel bijzonder dat iedereen zo zijn best doet voor mij.

Later op de dag heb ik uit mijn parasja de moeilijke stukjes nog even doorgenomen. ’s Avonds met mijn moeder mee om lekker te barbecuen en ik heb gevoetbald met vrienden.

Ik merk dat ik steeds moeilijker in slaap kan komen. Zal het allemaal wel goed gaan? Wat als ik opeens alles ben vergeten in sjoel terwijl iedereen naar me kijkt? Krijg ik veel cadeautjes en wat precies? Gaan ze liedjes voor me zingen, zal iedereen er zijn?

Maandag

Ik stond vroeg op om naar mijn leraar Bram te gaan, om weer in het snogetje te oefenen. Mijn parasja ging goed. Wel adviseerde Bram extra te oefenen, vooral het laatste stukje, waar ik nog moeite mee heb. Maar over het algemeen is Bram erg tevreden.

Verder sprak ik af met een andere vriend, Joost. Daarna ging ik alvast naar mijn oom, tante en neven voor het eten. Mijn moeder en zus zouden ook komen. Daar wilden we nog één keer kijken hoe het pak voor mijn bar mitswa eruit ziet. Het is een erg mooi pak; donkerblauw, heel netjes.

Maar ook bij hen thuis gingen ze weer erg geheimzinnig doen. Van de eettafel tot de keuken was het verboden gebied. Mijn oom vertelde dat hij nog een verrassing had. We kregen kaartjes voor een show van Hans Klok in Carré! We keken nog een leuke film en daarna was ik best moe, gelukkig viel ik sneller in slaap.

Dinsdag

Er liggen steeds vaker enveloppen in de brievenbus voor mij. Allemaal mensen die me feliciteren. Vaak zit er ook geld in, te gek hoor als je Bar Mitswa word. Wel word ik steeds zenuwachtiger als mensen me succes wensen bij het lezen.

Ik ben weer gezellig naar mijn neven gegaan. We zijn naar de stad geweest. We hebben eerst ergens wat gegeten en toen Carré: Hans Klok was te gek! Hij liet van alles verdwijnen en net zo makkelijk toverde hij alles weer terug. Er waren ook acrobaten en mensen die vogels konden laten doen wat ze wilden. En Hans stond natuurlijk met z’n haar in de wind. Een geweldige show!

Woensdag

Er moest veel gebeuren vandaag. Mijn zus kan maar geen mooie jurk vinden voor het feest en ik had nog geen nette schoenen. Het liefst heb ik gympen aan, maar ik heb helaas geen keuze. Mijn zus heeft vijfentwintig jurken gepast! Maar ze heeft niets gekocht. Wat is dat toch met vrouwen? Ik heb nette, donkerblauwe schoenen gekocht, nu ben ik wel klaar met al die winkels. Dus ik wilde even chillen op de bank bij mijn moeder thuis.

’s Avonds met mijn vader naar mijn andere oom en tante gegaan. Daar kreeg ik mijn eigen tefilin, een mooi cadeau dat ik voor de rest van mijn leven kan gebruiken.

Donderdag

Wat is dat vroeg wakker worden om zes uur! De ochtenddienst in de kleine snoge [de Portugese synagoge, red.] begint elke dag, behalve in het weekend, om zeven uur. Dat gebeurt zo vroeg omdat alle mensen moeten werken. Mijn neef en ik werden opgeroepen voor het gebed. Voor mij was dat bijzonder, want het was de eerste keer. Bijna mijn hele familie was er, dat was erg fijn. Met mijn vader heb ik tefilin omgedaan, dat is best moeilijk. Het is de bedoeling dat je de leren riem zeven keer, tussen elleboog en pols om je arm draait en drie keer om je middelste vinger, zodat je het uiteinde kan vasthouden. Daarna komt de tefilin op het hoofd.

Aan het uiteinde van de riem zit een soort zwart gelakt doosje waar vier aparte strookjes tekst inzitten, elk een eigen vakje. Dat aantal verwijst naar de vier zintuigen van het hoofd; zien, horen, ruiken en proeven. De tefilin worden omgebonden nadat je eerst de talliet hebt aangedaan. Het is ook mijn eerste, eigen talliet die ik van mijn moeders oom en tante uit Israël heb gekregen. Ik ben er heel blij mee.

De mannen en vrouwen zitten in sjoel altijd gescheiden, meestal zitten de vrouwen boven. Nadat ik klaar was met mijn bracha, riep iedereen mazzeltov, gefeliciteerd! En kreeg ik allemaal snoepjes tegen mijn hoofd gegooid! Dat is een traditie, een erg lekkere!

Vrijdag 26 augustus

Vandaag een rust dagje. Oefenen voor morgen en alvast de tafel dekken. Vanavond is het sjabbatdiner, heel veel familie komt bij ons eten. En ik moet nog mijn tas inpakken, omdat we vanavond lekker in een hotel slapen naast de grote synagoge. Normaal rijden we daar naartoe, maar op sjabbat mag dat niet. Wij houden ons daar meestal niet aan omdat we niet zo orthodox zijn, maar morgen is een speciale dag; eindelijk bar mitswa. Als gezellige afsluiter is zondag mijn feestje. Ik hoop dat iedereen komt. Ik weet nog steeds niet wat voor cadeaus ik krijg, maar ik verwacht vooral geld.