Kan links dan toch gelijk hebben? Links?

Als de premier van het land je een tip geeft, moet je die serieus nemen. „Lees toch ook eens buitenlandse kranten, jongens”, verzuchtte Mark Rutte vorige week op zijn persconferentie. Het hele verhaal over de garantie die de Finnen bedongen zouden hebben bij het noodlijdende Griekenland, in ruil voor instemming met het Europese reddingsplan, was „oud nieuws”. Waarom wilden de verzamelde journalisten dat niet accepteren? Het had allemaal allang in de buitenlandse kranten gestaan!

Vandaar die aansporing aan de vaderlandse pers om ook eens te kijken wat de collega’s over de grens zoal opschrijven. Een goed idee – en niet alleen voor journalisten trouwens. Je weet niet wat je leest.

Want wat blijkt, als je die zondag meteen naar de kiosk loopt om in de geest van Rutte de zondagseditie van de conservatieve Frankfurter Allgemeine Zeitung te kopen? Daar stuit je zomaar op een artikel met de kop ‘Ik begin te geloven dat links gelijk heeft’, van niemand minder dan een van de hoofdredacteur/uitgevers van de krant, Frank Schirrmacher.

Het stuk gaat niet over de Finnen en de Grieken, maar wel over de gevolgen van de financiële crisis en de tanende geloofwaardigheid van het kapitalisme die daaruit voortvloeit. Er vallen grote woorden. Door de losgeslagen financiële markten is er weer behoefte aan linkse maatschappijkritiek, schrijft de rechtse krant. Doordat de burgers nu moeten opdraaien voor de roekeloosheid van de banken zijn we terechtgekomen in een wereld van dubbele standaarden. Het politieke conservatisme raakt in een crisis.

Schirrmacher blijkt ook zélf buitenlandse kranten te lezen. Hij bouwt in zijn betoog voort op een spraakmakende column uit de Britse Daily Telegraph, die in Engeland veel stof deed opwaaien. De conservatieve Charles Moore, de officiële biograaf van Margaret Thatcher, gooide de knuppel in het hoenderhok door te schrijven: „Het heeft me meer dan dertig jaar als journalist gekost om mezelf deze vraag te stellen, maar deze week moet het ervan komen: heeft links dan toch gelijk?”

Aanleiding voor Moore was het afluisterschandaal van News International, het mediaconcern van Rupert Murdoch. Ooit was Murdoch de held van Thatcher en haar Conservatieven, omdat hij de strijd met de vakbonden aandurfde – en won. Maar: „Links had gelijk dat de macht van Rupert Murdoch een antisociale kracht was geworden. Rechts kwam te traag tot dat besef.”

Het gaat Moore om veel meer dan alleen Murdoch. Murdoch is een symbool. Hij was populair bij rechts als belichaming van het geloof in de vrije markt, het economische systeem dat de burger als individu ziet en hem de kans geeft zich economisch in vrijheid te ontwikkelen. Niet alleen Murdoch is nu ontmaskerd, ook het vertrouwen in de heilzame werking van de vrije markt is bij veel mensen weg, schrijft Moore.

„Als de banken die op ons geld passen het wegnemen, verliezen, en dan dankzij een garantie van de overheid niet zelf gestraft worden – dan gebeurt er iets veel ergers. Dan blijkt – zoals links altijd beweerd heeft – dat een systeem dat pretendeert iedereen vooruit te helpen, gecorrumpeerd is om een kleine groep te verrijken. Het internationale bankensysteem is een avontuurlijke speeltuin voor de deelnemers, compleet met zachtverende, veilige ondergrond zodat ze weer kunnen opstaan als ze vallen. And the role of the rest of us is simply to pay.”

Zulke geluiden hoor je wel vaker, maar nu komt het uit onverdacht rechtse hoek – en met een kracht en urgentie waar links nog wat van kan leren. Dat is een teken aan de wand.

Moore is niet opeens een linkse jongen geworden. „We moeten altijd bidden dat het conservatisme gered zal worden, zoals zo vaak gebeurd is, door de stupiditeit van links”, besluit hij zijn column. Maar hij maakt zich grote zorgen dat het economische systeem dat de hoeksteen is van onze westerse democratieën zijn legitimiteit verliest. Als de meeste mensen er niet meer in geloven, niet meer zien dat het hun perspectief biedt en het fundamenteel onrechtvaardig vinden, bij wat voor politieke alternatieven gaan ze dan hun heil zoeken?

Het communisme is twintig jaar dood en zal dat blijven. Maar het kapitalisme, ook rechts begint dat te zien, kampt met een reusachtig probleem, dat onze samenleving ernstiger op haar grondvesten kan doen schudden dan terrorisme, de immigratieproblematiek of stijging van de energieprijzen bij elkaar.

The Wall Street Journal, ook onversneden rechts en bovendien gespecialiseerd in financiële zaken, sprak onlangs de econoom Roubini, die de huidige crisis voorspelde en daarmee de bijnaam Dr Doom kreeg. De kop waarmee de krant zijn lezers verraste: ‘Roubini: Karl Marx had gelijk, op zeker moment kan het kapitalisme zichzelf vernietigen’.

Gezien zijn vermaning aan de Haagse pers mogen we ervan uitgaan dat de premier zélf geregeld buitenlandse kranten leest. Hij is dus gewaarschuwd.

Juurd Eijsvoogel

    • Juurd Eijsvoogel