Ga nu slapen

Een slapende baby, het was een luxe die schrijver Adam Mansbach niet was gegund. Zijn bundel vloekkwatrijnen is een onverwachte bestseller.

Illustratie uit het boek Go the Fuck to Sleep van Adam Mansbach

In de ideale wereld liggen alle kinderen ’s avonds rond een uur of zeven fris gewassen in hun bedjes. Ze zijn moe, maar tevreden. De dag is weer mooi geweest. Buiten wordt het al donker. Ook daar maakt iedereen zich op om te gaan rusten – denken ze. Maar eerst komt er nog een voorlezer met een slaapliedje, een mooi verhaal of een versje. En daarna is het tijd om te gaan slapen. Ik citeer Mijnheer De Uil, de oer-voorlezer uit de oer-dagsluiting voor kinderen, De Fabeltjeskrant: „En nu maar knus naar jullie warme nestjes en denk erom: oogjes dicht en snaveltjes toe. Slaap lekker.” Daarna is er nog één knipoog van Mijnheer De Uil, en als het goed is een nachtzoen van vader of moeder, en dan gaat in de ideale wereld in de kinderkamer het licht uit. Vader en moeder sluipen weg – en hebben eindelijk rust aan hun kop.

Zo had Adam Mansbach zich het twee jaar geleden ook voorgesteld, toen zijn dochtertje Vivien werd geboren. Een heerlijk kind. Altijd vrolijk. Alleen begon ze enkele maanden geleden een vervelende eigenschap te ontwikkelen. Ze kon of wilde niet gaan slapen. Ook niet na het voorlezen. En ook niet na nog eens voorlezen. En nóg eens voorlezen. Vivien was geen huilbaby, maar een waakbaby. Ze leerde overdag allemaal nieuwe dingen en ze bleef ’s avonds in bed al die nieuwe dingen maar herhalen, „and she would go on and on and on”, aldus haar vader, in een interview in The Guardian. Haar vermoeide ouders werden er wanhopig van. Wat te doen?

Dit zijn de momenten waarop jonge, uitgeputte ouders al gauw beginnen te schreeuwen tegen hun kinderen. Of ze stevig door elkaar gaan schudden. Of allebei. Er dan is er niet eens zo heel veel voor nodig om tot verdere mishandeling over te gaan. En wat deed Adam Mansbach? Hij ging, midden in de nacht, versjes schrijven. Hij was tot nu toe alleen bekend als romanschrijver (waarvan er één werd vertaald: Het einde van de joden, 2008), en hij wist zelf ook niet beter dan dat hij dat was, totdat er, midden in de nacht, de wanhoop nabij, zomaar een kinderversjesschrijver in hem naar boven kwam.

Zijn eerste gedicht begon, zoals zoveel slaapliedjes, met een lieflijke beschrijving van dieren die zich klaarmaken voor de nacht. Het is de warme slaapverwekkende sfeer van een moederpoes die zich krult om haar kleine poesjes heen, de lammetjes die zich dicht tegen het mamaschaap hebben aangevleid. Nu ik het hier opschrijf moet ik er al bijna van gapen: The cats nestle close to their kittens now. The lambs have laid down with the sheep.

Ieder normaal kind zou er al vanzelf bij in slaap vallen. Dan voegt papa Mansbach nog een regel toe: You’re cozy and warm in your bed, my dear.

Ach, ja. Hoe lief. Slaapt het al? Tijd voor de slotregel: Please go the fuck to sleep.

Taboe

Het is altijd grappig wanneer iemand uit zijn rol valt. En het is altijd grappig wanneer iemand een taboe doorbreekt. In dit geval zelfs twee: het taboe op schelden en het nog grotere taboe op schelden tegen kinderen. Nog grappiger: het heeft geen enkele zin. Als je wil dat je lieve dochtertje gaat slapen, moet je vooral niet naast haar bedje gaan zitten en zeggen dat ze g.v.d. nu eindelijk eens haar bek moet houden.

De methode Mansbach doet denken aan de methode Teeuwen. In zijn ‘Slaapliedje’ vertelde Hans Teeuwen hoe hij als kleine jongen bij het naar bed gaan altijd liefdevol werd toegeschreeuwd door zijn vader („En in de hoed van de goochelaar / daar ligt een wit konijn. / Laat hem slá-pen! / Laat hem slá-pen!”)

Het schrijven van dit gedicht luchtte Mansbach enorm op. En dus ging hij ermee door. Er was elke avond wel aanleiding voor. Na een paar gedichten plaatste hij er een berichtje over op Facebook, en een opmerking dat hij er nog wel eens een bundel van wilde maken. Dat was een grap, maar toen was het kwaad al geschied. Zijn gedichten bleken in een grote behoefte te voorzien, en werden door iedereen al snel rondgestuurd. En dus kreeg Mansbach steeds vaker de vraag voorgelegd wanneer zijn bundel nu kwam, zodat hij zich genoodzaakt zag ermee door te gaan. Hij schreef in korte tijd veertien van zulke vloekverzen, allemaal eindigend op „Go the fuck to sleep” of varianten daarop. Hij vroeg zijn vriend Ricardo Cortés om illustraties.

Nog voordat het boek uitkwam was het een hype, met alleen al in Amerika en Engeland 200.000 bestellingen. Mansbach verscheen in alle ontbijtshows en praatprogramma’s. Het boek werd aangeprezen door allerlei beroemdheden (Jonathan Lethem, David Byrne). Op YouTube verschenen filmpjes van Werner Herzog, Samuel Jackson en Christopher Walken die de gedichten voorlazen. De filmrechten schijnen al verkocht te zijn.

Volgens sommigen steekt hier een uitgekiende marketingstrategie achter. Maar dat zeggen ze altijd bij een hype, en altijd achteraf. Volgens de verblufte dichter zelf is het succes alleen maar gebaseerd op mond-tot- mond- reclame. Hij moet met zijn gevloek een gevoelige snaar hebben geraakt: de wanhoop van moderne ouders die alles goed willen doen, en ook alles goed doen, maar zonder resultaat. Via de vloekkwatrijnen van Mansbach kunnen ze nu hun eigen hart luchten:

The eagles who soar through the sky are at rest

And the creatures who crawl, run, and creep.

I know you're not thirsty. That’s bullshit. Stop lying.

Lie the fuck down, my darling, and sleep.

Natuurlijk zijn er in Amerika instanties die zich nu keren tegen dit gescheld in de kinderkamer. Maar die hebben het toch niet helemaal goed begrepen. Dit is geen mooi voorleesprentenboek voor kinderen (al ziet het er wel zo uit), dit is een feelgood troostboek voor uitgeputte ouders. Het is „Ik ben lekker stout” van Annie M.G. Schmidt, maar dan voor ouders. Er is een markt voor, zo blijkt.

Naast het kinderboek (de enige sector in het boekenvak waarmee het nog goed gaat) is er nu misschien een nieuwe groeisector gevonden: het anti-kinderboek. Mansbach heeft al een tip gekregen voor een vervolg: Eat Your Fucking Vegetables. En dan over een jaar of tien, als zijn lamlendige puberdochter Vivien ’s ochtends niet meer uit bed wil komen: Wake the Fuck up.

Adam Mansbach: Go the Fuck to Sleep, Canongate € 12,99

    • Guus Middag