Breekbare poëzie

Designkast Veliero is – 71 jaar na zijn creatie – voor het eerst verkrijgbaar. De kast lijkt de zwaartekracht te ontkennen.

Veliero heet deze fascinerende boekenkast, een legendarisch ontwerp dat poëzie verbindt aan technisch vernuft. Het woord kast is eigenlijk iets te banaal voor dit designhoogtepunt. Eénenzeventig jaar na zijn creatie is de Veliero (oftewel zeilschip) nu voor het eerst verkrijgbaar als serieproduct in de collectie van de Italiaanse fabrikant Cassina.

De Italiaanse architect, stedenbouwkundige en ontwerper Franco Albini (1905-1977) ontwierp deze kast in 1939/1940 voor zijn eigen huis in Milaan. Hij stond er niet volgeladen met boeken, maar deed vooral dienst als luchtige ruimteverdeler tussen het eet- en zitgedeelte in de woonkamer van de Albini’s. Het is een uiterst complexe constructie van twee houten masten, stalen spandraden en hangende glazen legplanken: een nauwelijks zichtbare structuur in delicate balans. Of, zoals het wel werd genoemd: een ‘instabiel evenwicht’, een ontkenning van de zwaartekracht ook.

Albini had niet de ambitie om zijn boekenkast verder te ontwikkelen tot serieproduct, maar nadat zijn leermeester Gio Ponti het ontwerp in 1941 publiceerde op de cover van zijn gezaghebbende designmagazine Domus, werd de Veliero een legendarisch voorbeeld van experimentele techniek. Een staaltje van hogeschooldesign dat nog vele jaren daarna vele architecten en ontwerpers zou inspireren. De kast vormde ook vaak het stimulerend uitgangspunt in discussies over de zin en waarde van design bij gebruiksvoorwerpen.

Albini experimenteerde in die periode veelvuldig met het ophangen van meubilair en van bijvoorbeeld trappen aan staaldraden: een mengeling van ideeën en technieken uit de bouw van hangbruggen, de eerste vliegtuigen, zeilboten en tenten.

Hij was een neo-rationalist, geloofde in een logisch functionalisme en hechtte belang aan sociale vraagstukken in de architectuur. Hij werkte bij voorkeur met ongepolijste, betaalbare materialen (ijzer, glas, rotan) en maakte graag gebruik van het Italiaanse vakmanschap op ambachtelijk gebied. Zijn ontwerpen zijn elegant van stijl, maar gebaseerd op een minimalistische esthetiek. En dus geenszins gespeend van een poëtische lading.

Donderend geraas

De breekbare poëzie van de Veliero hield ongeveer 20 jaar stand in Albini’s woonkamer. Tot zoon Marco de volumeknop van z’n stereo voluit draaide en de kast in het ritme van de beat begon te trillen. De vibraties werden sterker en sterker, totdat de kast met donderend geraas ineenstortte. De resten van het meubel verhuisden voor jaren naar een vochtige kelder.

Meubelfabrikant Cassina, die al in de jaren veertig had samengewerkt met Albini, kwam er in 2006 achter dat de brokstukken nog steeds in dezelfde kelder lagen en toog samen met Marco Albini vanaf 2007 aan het werk om de Veliero nu eindelijk nieuw leven in te blazen. Het reproduceren van historische ontwerpen uit de meubelindustrie is de laatste jaren een regelmatig voorkomend verschijnsel dat bij designliefhebbers op groot enthousiasme kan rekenen. Cassina begon al in 1964 met haar speciale I Maestri-collectie, waarin onder meer meubilair van Rietveld, Le Corbusier en Frank Lloyd Wright is opgenomen.

In 2006 bouwde Cassina een nieuwe Veliero, speciaal voor de expositie Zero Gravity, een overzichtstentoonstelling in Milaan van Albini’s werk. Dit op initiatief van de architect Renzo Piano, die in de jaren zestig bij Albini in de leer was. Ook deze kast hield uiteindelijk geen stand en dreigde te bezwijken onder een lading boeken.

Trouw aan het originele ontwerp maar met behulp van de nieuwste technieken en materialen construeerde Cassina een nieuwe, sterkere versie. Diverse ingenieurs, scheepsbouwkundigen, bruggenbouwers en een designhistoricus kwamen er aan te pas om de complexe klus te klaren. Nu is er een Veliero met schappen van een dubbele laag veiligheidsglas en een met 80 kilo verzwaarde voet,wijzigingen ter verbetering van de constructie. Officieel kan hij nu probleemloos een groot gewicht torsen, maar stop hem vol met stapels boeken en het ziet er niet uit. Deze kast is toch het mooiste (bijna) leeg; als exotisch juweel voor visueel genot. Wie slechts op zoek is naar een veilige bergplaats voor z’n boeken kan elders eenvoudiger en voordeliger terecht. Je koopt tenslotte ook geen Maserati om een caravan te trekken.

Prijs circa 25.000 euro, cassina.com

    • Marianne van Dodewaard