Bewegende dansfoto's in Den Haag

Traag bewegende reuzen lijken dansers in het videoproject ‘Slow Dancing’ dat sinds gisteren in Den Haag te zien is.

In duizend beeldjes per seconde opgenomen: de Amerikaanse danseres Wendy Whelan. Foto's David Michalek

Bill T. Jones kijkt recht in de camera, maar zijn blik is naar binnen gekeerd. Geconcentreerd op... ja, waarop? Het geeft het portret een mysterieuze kwaliteit. Tot een stukje bewegend textiel verraadt wat er met de foto aan de hand is. Bijna onmerkbaar komt de Amerikaanse choreograaf in beweging: de foto is een film. In extreme slowmotion is het traject te volgen dat zijn lichaam door tijd en ruimte aflegt, welke spier of spiergroep wordt aangespannen – tien fascinerende minuten lang. Oorspronkelijk duurde Jones’ mini-choreografie vijf seconden, net als de miniatuurtjes van ongeveer vijftig andere dansers die bewegend zijn geportretteerd door de Amerikaanse fotograaf David Michalek (44).

Op het Plein in Den Haag zullen voorbijgangers, al dan niet gepland, stuiten op de video-installatie Slow Dancing. In een opmaat naar het nieuwe seizoen wisselen combinaties van drie gelijktijdig geprojecteerde dansfilms elkaar elke avond af op schermen van acht meter hoog: dansers als goddelijke reuzen, almachtig, onwerkelijk, betoverend.

„Dansfotografie is een contradictio in terminis”, stelt David Michalek, na een vermoeiende dag filmen in een studio in het tegenwoordig van artistieke activiteit bruisende Meatpacking District in New York. „Het schiet zijn doel voorbij, vind ik. Je maakt een foto van een lichaam dat vormen in de ruimte maakt, en op een bepaald moment vang je die vorm. Maar niet de dans. Dans is onverbrekelijk verbonden met de factor tijd. Zonder tijd geen dans.”

Als echtgenoot van Wendy Whelan, eerste soliste bij het New York City Ballet, weet Michalek waarover hij spreekt. Door zijn huwelijk is hij toegetreden tot de internationale ‘dansfamilie’; het veelkleurige, veelvormige gezelschap dat hij sinds 2007 heeft vereeuwigd. Inmiddels heeft de openlucht video-installatie Slow Dancing in diverse steden gestaan: New York, Los Angeles, Venetië, Parijs, Londen. Mede door de presentatievorm op enorme ‘billboards’ beschouwt Michalek het als een reizende reclamecampagne voor de, volgens hem ondergewaardeerde, danskunst. Maar vooral als kunstwerk. „Ik heb een nieuw medium willen creëren dat én de mogelijkheid creëert details te bestuderen die je in realtime niet kunt waarnemen, zoals op een foto, én dat bovendien de poëzie van een dansfragment toont.”

Ballerina Whelan wipt even aan in de studio, die deze novembermiddag een waar mekka is voor dansliefhebbers. Naast drie dansers uit Nederland, naar Michalek gestuurd door co-producent Holland Dance Festival, melden niet de minsten zich voor opnamen: de Spaanse Nacho Duato, ooit een van de meest geliefde dansers van het Nederlands Dans Theater, Louise Lecavalier, de peroxideblonde muze van Edouard ‘La la la Human Steps’ Lock uit Canada en de clowneske Bill Irwin, in de VS bekend van Sesame Street. In een hoekje van de studio zondert Sabine Kupferberg, echtgenote van Jirí Kylián en jarenlang een van de gezichten van het Nederlands Dans Theater, zich af voor een warming-up.

Intussen begint Michalek met de eerste takes van Stijn Hoogendoorn (14), leerling van de Rotterdamse Havo voor Muziek en Dans. „Góóód!” zegt Michalek bemoedigend, in reactie op de zelfbedachte choreografie. „Maar waarom doe je je armen zo?” De afsluitende, hiphop-achtige backflip past niet binnen het vaststaande beeldkader. Die moet er dus uit. Maar dan gebeurt er weer te weinig. Met engelengeduld volgt Stijn ontelbare instructies op, take na take. „Het is moeilijk, heel oneerlijk, ook voor pro’s. In vijf seconden moet alles bij elkaar komen, in het kader passen, het moet interessant genoeg zijn, én foutloos. Want je ziet álles”, zegt Michalek verontschuldigend.

In het kader van Slow Dancing heeft hij gearriveerde choreografen uit alle windstreken en vertegenwoordigers van uiteenlopende dansstijlen voor de lens gehad. Topdansers uit New York zelf, zoals Herman Cornejo van het American Ballet Theatre, die in volstrekte rust en ontspanning opstijgt voor een dubbele tour en l’air. Dansers van alle leeftijden ook: 12 is de jonge danser van het hof van Solo op Java pas, 92 de ongelooflijk soepele Braziliaanse capoeiradanser.

Vanaf het moment dat het idee begon te rijpen voor zijn omvangrijke project, eerst Sculpting Movement and Time geheten, moest hij tot 2007 wachten tot de reusachtige, voor ballistisch onderzoek ontwikkelde Phantom HD High Speed camera voorhanden was. Het was nog maar het begin. Met zijn team heeft hij software ontwikkeld om de extreem vertraagde filmpjes, opgenomen met 1.000 beelden per seconde, zonder datacompressie, maar ook zonder storende ‘springers’ en in kristalhelder hd-beeld te kunnen vertonen. Onderzoek en ontwikkeling alleen al kostten zo’n 350.000 dollar.

In de grote studio loeit een indrukwekkende batterij harde schijven die de gigantische hoeveelheden data moeten verwerken: elk frame is 12 Mb, een voltooid filmpje 150 gigabyte. Besim Hoti (21), danser bij Scapino Ballet Rotterdam, wekt ontzag met een staaltje popping: het lijkt alsof er een wezen in zijn romp zit dat zich schoppend en slaand een weg naar buiten wil banen. „Uugh, doet dat geen pijn?” griezelt Michalek, om vervolgens gretig om méér te vragen.

De opnamen van Kupferberg komen aanvankelijk stroef op gang. Alles moet langzamer, en vooral: minder. Hier is less kennelijk more. En dan ineens – een wulpse heupbeweging, een blik, een armgebaar rond het hoofd – staat het erop. „Amazing! Gorgeous!” Terwijl de danseres zich uit haar blauw satijnen jurk laat glijden, krijgt haar digitale beeltenis de eerste van een reeks bewerkingen, waardoor zij straks boven het winkelend publiek in Den Haag zal uittorenen, majestueus en onaantastbaar.

‘Slow Dancing’. Tot en met 11 september, Plein, Den Haag. Inl: www.hollanddancefestival.nl