Bacteriebesmette mug stopt verspreiding denguevirus

De mug Aedes aegypti die het gevaarlijke denguevirus kan overbrengen. aedes aegypti / stegomyia aegypti / yellow fever mosquito Juniors Tierbildarchiv;Photoshot

Muggen die het denguevirus overbrengen, zijn na een experiment van vijf maanden vrijwel verdwenen uit twee kleine proefgebieden in Australië. Dat gebeurde nadat er in twee maanden tijd in totaal 300.000 soortgenoot-muggen waren losgelaten die in het laboratorium waren besmet met een bepaalde Wolbachia-bacterie.

Zo’n Wolbachia-besmetting is een goede manier om dengue (knokkelkoorts) te bestrijden, schrijven de Australische onderzoekers die het experiment uitvoerden (Nature, 25 augustus). Een commentator in dat tijdschrift noemt het experiment een ‘grensverleggende eerste stap’.

Knokkelkoorts is een virusziekte die jaarlijks 50 tot 100 miljoen mensen treft. De meeste patiënten hebben een week griepverschijnselen (hoofd- en gewrichtspijn en koorts). Bloedend tandvlees en kleine bloeduitstortingen wijzen op dengue. Bij een klein deel van de patiënten ontstaat de beruchte hemorragische denguekoorts, met bloedingen en soms een levensbedreigende shocktoestand. Er is geen vaccin en geen geneesmiddel.

Bestrijding met bacteriebesmetting is dus een uitkomst. Wolbachia verhindert dat de muggen nog met het knokkelkoortsvirus worden besmet. Het mooie is dat de besmetting met Wolbachia in stand blijft doordat ook volgende muggengeneraties besmet raken. Dat komt doordat vrouwelijke muggen de bacterie aan hun nageslacht doorgeven. Besmette vrouwtjes die met onbesmette of besmette mannetjes paren, krijgen met Wolbachia besmette nakomelingen. En de bacterie heeft een evolutionair voordeel verworven: onbesmette vrouwtjes die met besmette mannetjes paren, produceren niet-levensvatbare embryo’s. Er zijn daardoor relatief veel besmette nakomelingen.

Het denguevirus wordt vooral verspreid door de muggensoort Aedes aegypti. Dezelfde muggensoort besmet de mens met gele koorts.

Het is pas twee jaar bekend dat Wolbachia de mug Aedes aegypti kan infecteren (Science, 2 januari 2009). In de natuur gebeurde dat nog niet. Het was werk van dezelfde Australische groep. Die ontvouwde toen het idee dat Wolbachia het leven van de mug zozeer verkort dat hij niet meer aan de overdracht van het knokkelkoortsvirus toe zou komen. Pas later ontdekten ze dat Wolbachia verhindert dat de mug überhaupt nog met welk virus dan ook besmet raakt. Toen ontstond het idee om met een (minder kwaadaardige) Wolbachia een muggenpopulatie te besmetten die uiteindelijk de de met knokkelkoortsvirus besmette muggen helemaal verdringt. Dat lijkt nu te zijn gelukt.

Wim Köhler

    • Wim Köhler