Wroclaw wordt 't nieuwe Berlijn

Waarom zou je naar het Poolse Wroclaw gaan?

Om de graffitikunst, relaxte parken en gekke retro-cafe’s. En de kabouters. Slot van een serie over goedkoop reizen.

48 uur in Wroclaw, elke drie uur een foto. Foto's Adinda Akkermans en Sabine de Jong

De naam Wroclaw doet denken aan morsige vrouwtjes met haren op hun kin, slapende zwervers gehuld in een zweem van alcohol en kille, grijze flatgebouwen. Dat beeld klopt. Tenminste, bezien door het raam van de bus van het vliegveld naar de stad. Maar al gauw blijkt dat Wroclaw meer is dan die paar bevestigde vooroordelen. Na een weekend vol graffitikunst, relaxte parken en gekke retro-cafe’s durven we zelfs te beweren dat Wroclaw hard op weg is het nieuwe Berlijn worden.

Daarvoor moet je niet op het centrale marktplein zijn. Het Gotische raadhuis, geflankeerd door sprookjesachtige huizen in zachtrode en blauwe tinten is goed voor een mooie ansichtkaart, maar ook een beetje braaf. Je kunt beter zo snel mogelijk een van de vele poortjes of steegjes induiken. Sommige leiden naar niets, andere naar hippe clubs en bijzondere terrasjes, zoals ‘Klub Pracoffnia’ op de binnenplaats van een oude gevangenis.

Wij besluiten achter een groepje Poolse jongeren met hoedjes en ultrakorte spijkerbroeken aan te lopen. De achtervolging eindigt in een industrieel gebouw. De trappengalerij is verlaten, maar vanaf de tweede verdieping klinkt funkmuziek. Eenmaal boven staan we in een van de nieuwste clubs van Wroclaw: Klub Puzzle. De geel met paars geblokte podiumvloer geeft licht, naast de vrouwelijke dj staat een paspop en aan het plafond hangen rubberen lampen. De drankkaart is uitsluitend in het Pools, maar elke willekeurige keuze wordt beloond met een lekkere en goedkope cocktail.

De nacht brengen we door in het huis van juriste Agata Dybala (26), die we hebben leren kennen via couchsurfing.com. Op haar profiel staat dat ze iemand is met „really high hopes for interesting life”. Dat leven bestaat nu uit een 40-urige werkweek bij multinational Hewlett Packard waar ze elke maand 2.000 zloty verdient. Omgerekend is dat zo’n 500 euro. Dat is niet veel, vindt ze zelf ook. Maar ze is blij met haar grote huis met tuin in de buitenwijk die in 1997 nog vernield werd door de grote overstroming in Wroclaw.

De volgende dag ontmoeten we de kunstgeschiedenisstudenten en couchsurfers Magdalena Jochemczyk (25) en Malgorzata Szczepanik (23). Ze hadden geen plek voor logees, maar laten ons graag hun stad zien. We beginnen in de kunstenaarswijk. Tijdens een straatfestival hebben graffitiartiesten grijze flats voorzien van levensgrote apen, driedimensionale konijnen en een prins in een enorme jurk. Echt bijzonder is de creatie van de bekende Italiaanse graffitiartiest Blu: een reuzenjongetje dat op een zak geld slaapt. Zijn vierkante ogen zijn de twee ramen van het flatgebouw.

We maken een tussenstop in café Szajba, met aan de muur lichtgevende, plastic teddyberen en oude transistorradio’s. Net als in veel andere cafés in Wroclaw komen de tafels en gebloemde stoelen uit de communistische tijd. „De generatie van onze ouders heeft er misschien vervelende associaties bij en houdt meer van strak, maar wij hebben de vormgeving uit die tijd herontdekt”, legt Magdalena uit.

Wandelend door de stad loop je voortdurend over houten vlonders, langs hijskranen en bulldozers en moet je goed uitkijken niet in een van de vele gaten te vallen. De stad wordt grondig gerenoveerd ter voorbereiding op twee belangrijke momenten: Wroclaw is uitgeroepen tot Europese Culturele hoofdstad van 2016 en volgend jaar wordt hier het Europees Kampioenschap voetbal gehouden. Van Magdalena en Malgorzata had het niet gehoeven. „Er worden 80.000 toeristen verwacht, maar Wroclaw heeft veel te weinig slaapplaatsen. Daarom wil de gemeente dat studenten weken eerder stoppen met het studiejaar, zodat hun kamer beschikbaar is voor toeristen.”

In verlaten hoekjes, voor de supermarkt en bij het station: overal in de stad duiken bronzen kabouters op. Het begon tien jaar geleden met een kabouter ter ere van de ludieke verzetsbeweging Oranje Alternatief, uit de jaren tachtig, tegen het rode communistische bewind. Sindsdien komen er ieder jaar kabouters bij en is er sprake van wildgroei. Toeristen volgen verrukt de kabouterroute, maar Magdalena vindt de kleine beeldjes vooral irritant. „Laatst struikelde ik over een toerist die plat op de grond lag om een kabouter te fotograferen”.

We worden meegevoerd langs de brede rivier de Oder met zijn meer dan honderd gekleurde stalen bruggen, langs het kleine eilandje waar Wroclawers samenkomen om te barbecuen en naar Mis, een restaurant waar je voor 4 zloty (1 euro) een traditionele Poolse maaltijd kunt eten. Vroeger kwamen daar Polen met weinig geld, nu eten er vooral studenten van de ernaast gelegen universiteit.

Op die universiteit blijkt Nederlandse Letterkunde een opvallend populair vak. Voor het aankomende semester zijn er weer honderden aanmeldingen, alleen de veertig beste studenten worden toegelaten. De faculteit heet Katedra Filologii, alsof het om een dode taal gaat, maar aan de muur hangen levendige briefjes met Nederlandse seksgrapjes. „Tja, vrijheid van meningsuiting, hè”, zegt professor Bolek Rajman lachend in bijna accentloos Nederlands. Op zijn bureau ligt een stapel masterscripties met titels als Exotische en algemene namen van gerechten in Nederland. Een van de redenen dat de studie veel studenten lokt is een interessante arbeidsmarkt: elk jaar vragen internationale bedrijven om afgestudeerde Neerlandici. Bolek Rajman: „Onze studenten staan bekend als intelligent en open minded”.

Het witte fietsenplan dat in Nederland nooit van de grond kwam, werkt in Wroclaw wel. Op verschillende plekken in de stad staan fietsen die je kunt gebruiken door in te loggen op je telefoon via het publieke wifi netwerk. Handig om naar de Japanse Tuin te gaan, de Hala Stulecia van architect Max Berg of de beroemde fonteinen buiten het centrum.

Wroclaw heette voor 1945 Breslau en lag toen op Duits grondgebied. Uit angst dat de Duitsers terug zouden komen, werd er daarna weinig geïnvesteerd. Maar inmiddels heeft het stadsbestuur plannen met de stad. Om toeristen te helpen met het uitspreken van de naam Wroclaw (dat je nog het beste kunt uitspreken door in sneltreinvaart Wrotswaf te mompelen), is bijvoorbeeld een ezelsbruggetje bedacht: Wroclove. Klonk dat aanvankelijk nog een beetje geforceerd, inmiddels zijn we om: het is een stad om verliefd op te worden.