Waarom hebben alle baby's blauwe ogen?

Beatrice (10) en Josephine (11) Bensdorp uit Sint-Michielsgestel willen graag weten: „Waarom zijn je ogen als je geboren wordt altijd blauw en waarom veranderen ze bij sommige mensen?”

Van lichtblauw via groen naar zeer donkerbruin: het mensenoog kan zeer verschillende kleuren hebben. Volgens een recente indeling bestaan er negen duidelijke categorieën: 1. lichtblauw, 2. donkerblauw, 3. blauw met een bruine ring om de pupil, 4. groen, 5. groen met een bruine ring, 6. bruin met een groene rand, 7. bruin met wat groen aan de randen, 8. bruin en 9. donkerbruin. Hoe meer kleurstof hoe donkerder, geen kleurstof is blauw.

Bij blanke kinderen zijn de ogen vrijwel altijd blauw bij de geboorte. Want pas in de loop van het eerste jaar wordt de kleurstof aangemaakt in hun ogen, soms kan de oogkleur in het zesde jaar nog veranderen. Zwarte kinderen hebben bij de geboorte meestal al te veel kleurstof voor blauwe ogen, maar ook hun ogen zijn dan nog duidelijk lichter dan later.

Maar waarom zijn die ogen zonder kleurstof dan blauw? En niet wit? Dat weet oogonderzoeker Tom van den Berg van het Nederlands Instituut voor Neuro-onderzoek. „Het is dezelfde reden waarom de hemel blauw is. En de zee. En waarom de aders in je arm blauw doorschijnen.” Het is een gevolg van lichtverstrooiing. Hij legt uit dat dit Rayleigh-effect ontstaat als wit licht wordt verstrooid door een omgeving vol kleine deeltjes, in de lucht maar ook in lichaamscellen. „Alleen blauw licht komt terug.”

En Van den Berg weet ook waarom irissen überhaupt een kleur hebben. Net als in een camera moet de binnenkant van het oog donker zijn. Anders wordt de beeldvorming verstoord door weerspiegelingen. „De kleur van de iris hangt samen met die interne pigmentatie van het oog.” De meeste zoogdieren hebben daarom donkere ogen. Dat is het beste. Bij mensen eigenlijk ook, maar door de trek uit Afrika (50.000 jaar geleden) is er bij Homo sapiens evolutionair van alles gebeurd met de huids- en oogkleur, vooral bij blanken.

Blauwe ogen zijn dus iets minder lichtdicht dan donkere ogen. Van den Berg: „Het is geen groot nadeel, maar mensen met blauwe ogen worden wel eerder verblind door tegenliggers als ze ’s avonds autorijden.”

Je kunt zelf meten hoe lichtdicht je ogen zijn. „Ga bij zonsondergang met de zijkant van je gezicht naar de laagstaande zon staan. En kijk vervolgens naar een donkere plek voor je, bijvoorbeeld een donker open raam in een huis verderop. De rode waas die sommige mensen op die plekken zien, dat is het leklicht in je ogen.”

Hendrik Spiering

    • Hendrik Spiering