Sensueel, vol brute actie en samba

Rio de Janeiro in een enorm 3D-effect. Het beeldcliché is nu bekend: in een helikopter rond het hagelwitte beeld van Christus de Verlosser cirkelen en filmen maar: de favela’s die tegen de heuvels opkruipen, de baaien in de diepte, de gele schil van Copacabana. Als verhaal heeft de animatiefilm Rio (2011) niets om het lijf, maar zo rijk en aantrekkelijk werd Rio nog niet in beeld gebracht.

Samba en carnaval ontbreken zelden in films over Rio de Janeiro. Zeker sinds Stan Getz, Astrud Gilberto en Sergio Mendes in de jaren zestig de bossanova-rage ontketenden en Rio metafoor werd voor lome joie de vivre. Het carnaval zelf werd in 1959 wervelend in beeld gebracht door Marcel Camus, wiens Orfeu Negro (ook bekend onder de titel Black Orpheus) bedoeld was als moderne, zwarte variatie op de mythe van Orpheus en Eurydice. Nu is Orpheus een gitarist die zijn geliefde verliest in de draaikolk van het carnaval, waarna ze wordt achtervolgd en vermoord door een man in skeletpak.

In de verbeelding kleeft er ook iets duisters aan Rio’s levenslust: vergetelheid, escapisme, het carnaval als dodendans. Pixote van Hector Babenco (1981) toont een keihard, troosteloos Rio: geen caipirinha, maar lijm snuiven. De film toont de stad vanuit het oogpunt van een straatzwervertje, toen de cokegolf in Rio nog maar net was begonnen.

In 2002 toonde Fernando Meirelles in zijn even epische als hectische Cidade de Deus (City of God) hoe zwaarbewapende, doorgesnoven kindgangsters de favela’s veroveren en terroriseren. Inmiddels is de favela een vertrouwd decor voor integere meditaties over armoede, morele keuzes en geweld, als platte exploitatie vol sambaseks en brute actie.

Er bestaat nog een ander Rio de Janeiro: een neutrale, sensuele stad waar spionnen elkaar in witte linnen pakken in de gaten houden. In die stad speelt zich Notorious (1945) af, Hitchcocks meesterwerk waarin Cary Grant en Ingrid Bergman hun liefde sublimeren om een nazinetwerk te infiltreren.

En James Bond? Ja, ook hij bezocht dit Rio wel eens. In Moonraker (1979), waar de bruut Jaws hem aanvalt in een kabelbaan.

    • Coen van Zwol