Hongaren gaan betalen voor slechte eetgewoonten

Vanaf volgende week betalen Hongaren extra belasting op chips, ijsjes en veel vet vlees. Ze zijn ook te dik, gemiddeld. Maar helpt de fat tax wel?

In de vitrine bij de slager op de Grote Markt ligt elke denkbare vleesvariant, van ganzenlevers en gekruide worsten naar schoongewassen koeienmagen, geplukte kippen en heel veel salami. Wat eruit ziet als een grote platte gele kaas is in werkelijkheid een dikke koek van puur vet van het Mangalica-varken, de nationale trots van Hongarije.

Hongaren eten graag vet, calorierijk en vlezig. Dat kunnen ze dit weekeind voor het laatst zorgeloos doen. Vanaf 1 september wordt ongezond eten duur. Op ijsjes, chips, frisdranken en andere producten met teveel vet, zout, cafeïne of koolhydraten, zoals vlees, wordt een nieuwe belasting geheven. De geschatte opbrengst van 74 miljoen euro per jaar komt ten goede aan de gezondheidszorg, belooft minister György Matolcsy van economie.

De fat tax vestigt de aandacht op de eetgewoonten van Hongaren. Een typisch maal draait om vlees. Groenten – vaak uien en knoflook – zijn garnituur of dienen om het vlees op smaak te brengen. Thuiskoks gebruiken vaak veel zout en paprikapoeder om goedkope worstjes op smaak te brengen, gruwelt culinair schrijver Anna Péter op een terras in Boedapest. Ze schrijft over voedsel en gezondheid op de goedgelezen blog Malackaraj.

Met hun eetvoorkeuren is het geen wonder dat de helft van de volwassen Hongaren lijdt aan overgewicht, een op de vijf aan zwaar overgewicht. Dat is een paar procentpunten boven het al verontrustende gemiddelde in de geïndustrialiseerde wereld. Japan is de meest positieve uitschieter, de VS zijn het negatieve voorbeeld. De levensverwachting in Hongarije (bijna 71 jaar voor mannen en 78 voor vrouwen) ligt ruim vijf jaar lager dan in Nederland.

De heffing heet in de volksmond ‘Hamburgerbelasting’, maar fast food en en worsten zijn in de uiteindelijke versie van de wet niet belast. Snacken wordt duurder, maar verandert dat de ongezonde eetgewoonten? „We moeten gewoon meer sporten”, gromt blogger Péter, die zelf meerdere keren per week in een sportschool komt en erop wijst dat ze daarmee een hoge uitzondering is. „Dan kun je eten wat je wilt.”

De slechte eetgewoonten stammen van het leven op het platteland, vertelt voedseldeskundige Gábor Turóczi. Nog altijd eten de mensen het liefst hun geslachte varkens van haar tot teen op. Daar is op zich niets mis mee, zegt hij, maar het is wel een eenzijdig dieet. Zijn opa en oma hadden de calorieën nodig omdat ze fysiek zwaar werk verrichten op het platteland, moderne Hongaren zouden met minder toe kunnen.

Het echte motief voor de Hamburgerbelasting is het bestrijden van het begrotingstekort, vreest Turóczi. „Het effect op de volksgezondheid is hooguit een gunstige bijwerking.”

Dat is ook het vermoeden van econoom Balázs Muraközy van de Hongaarse academie voor wetenschappen. „Deze belasting is typerend voor het economisch beleid van de huidige regering,” zegt hij. „Paternalistisch en gericht op snelle verhoging van de inkomsten, maar de armen betalen.” De econoom schat dat de administratieve lasten hoger kunnen uitvallen dan de opbrengst.

Critici wijzen er ook op dat de regering niet consequent is. Een van haar eerste daden was het legaliseren van thuisstook en het afschaffen van de accijns op de verkoop van de eerste vijftig liter zelfgestookte Palinka, pruimendestillaat dat al snel een promillage van veertig procent heeft. En behalve met overgewicht, heeft Hongarije een probleem met alcoholisme.

    • Marloes de Koning