'Het idee dat markten alles reguleren klopt niet'

Triodos-baas Peter Blom heeft weinig fictie in zijn boekenkast. „In non-fictie zit ook veel creativiteit en voorstellingsvermogen. Dat is veel inspirerender.”

Nederland, Blaricum 25-08-2011. Portret van Peter Blom, directeur van de Triodos Bank. Foto: Andreas Terlaak Andreas Terlaak

Het is geen spectaculair grote boekenkast, maar hij zit vol grote ideeën. Peter Blom, directievoorzitter van de Triodos Bank, leest vooral boeken over positieve plannen om de planeet niet naar de verdommenis te laten gaan. Zijn werkkamer in het huis in Blaricum is ingericht met rustige aardetinten en een rode leesstoel. In de kast staat een dikke plank vol antroposofie van Rudolf Steiner („allemaal gelezen”), er is een boek over leiderschap van de Dalai Lama en een rijtje Fukuyama’s.

De ruimte voor klassieke kapitalisten is beperkt. Blom: „The Wealth of Nations van Adam Smith moet je wel even lezen. Ik heb het nog niet uit, daarvoor heb ik wel een héle lange vakantie nodig.” Verder wijst hij op Het Succes van Geld van de Britse historicus Niall Ferguson, waarin die het fenomeen geld verdedigt. Dat is het wel.

Blom: „Mijn laatste vondst is The Great Disruption van oud-Greenpeace-directeur Paul Gilding. Het mooie is dat hij geen doemdenker is. Hij betoogt dat we door klimaatverandering, overbevolking en het uitputten van grondstoffen door het oog van de naald kruipen, maar dat aan de andere kant van dat oog kansen liggen, als we de economie anders inrichten. We moeten het idee loslaten dat markten alles reguleren.

De banken moeten weer echt dienstbaar worden aan de reële economie. Bedrijven als Unilever en Akzo zijn zich veel bewuster van de beperkingen van de aarde. Zij zijn concreet met grondstoffen bezig en merken dat die eindig zijn. Als je vissticks maakt wil je toch dat je die over tien jaar nog steeds kunt maken?

Een bank is geen gewoon bedrijf. Het staat tussen de gemeenschap en het ondernemerschap in, er moeten nieuwe kaders komen om die plaats te definiëren. Banken kunnen niet meer alles financieren omdat ze veel minder geld hebben. Triodos heeft bewust de keuze gemaakt om juist bedrijven te financieren die een maatschappelijke meerwaarde hebben. Dat zie ik nu steeds meer gebeuren. Of we onszelf overbodig maken? Dat zou ik het ultieme succes vinden. Zo moet je volgens mij in het bedrijfsleven staan: als anderen het beter kunnen en ik heb daar aan bijgedragen, dan heb ik succes gehad. Maar dat is nog heel ver weg hoor.

Anatole Kaletsky onderzoekt in Capitalism 4.0 of je in de bestaande denktrend van het kapitalisme al een nieuwe fase kunt herkennen. Bij Amerikanen moet je niet aankomen met een stakeholdermodel, of een sociale markteconomie, want dat is voor hen meteen socialisme. Volgens Kaletsky, een Britse journalist, is het kapitalisme niet meer zo eendimensionaal als het was. Sociale factoren en het milieu tellen nu ook mee. Vroeger was kapitaal de beperkende factor en waren er grondstoffen en arbeid in overvloed. Nu is dat omgekeerd, dat moet je in het model gaan betrekken.

In het kapitalisme is alles terug te voeren op egoïsme: iedereen zorgt in eerste instantie voor zichzelf. Maar zo hoeven we niet te leven.

Mijn vertrouwen in de mensheid loopt wel eens een deuk op, maar dat verlamt me niet. De jongste deuk is geslagen door de kortzichtigheid waarmee in Nederland wordt geroepen over het opheffen van de euro. Terwijl Nederland daar juist zoveel van geprofiteerd heeft.

Het is economisch onverstandig. Wij Nederlanders en de Duitsers zijn goede boekhouders, maar we bespreken niet wat de rol van banken moet zijn, terwijl dat nu verdomde belangrijk is. We zijn te druk met boekhouden.

Steeds meer geld produceren om je uit de problemen te consumeren is niet meer de oplossing, want er valt straks weinig meer te consumeren. Natuurlijk heeft de consument spullen nodig, maar we moeten ons richten op andere, duurzamere spullen.

    • Hanneke Chin-A-Fo