Hazare is niet India en India is Hazare niet

Heel India, van hoog tot laag, praat inmiddels over de hongerstaking van anti-corruptie-activist Hazare. Maar zijn critici vinden hem echt niet de nieuwe Gandhi.

Supporters gather at the ground where Indian rights activist Anna Hazare is on his sixth day of hunger strike in New Delhi, India, Sunday, Aug. 21, 2011. Hazare, who is on a hunger strike to demand that Indian lawmakers pass his anti-corruption bill said Sunday that his supporters comprise a "people's parliament" above the nation's elected assembly. Hazare's campaign has received nonstop media attention and widespread support among both wealthy and poor Indians fed up with rampant bribery and favoritism. (AP Photo/Manish Swarup) AP

Er klinkt trommelgeroffel. Een groepje keurig geklede mannen en vrouwen duikt op in de avond. Met vlaggetjes en posters van Anna Hazare trekken ze door de donkere straten van Hauz Khas Enclave in het zuiden van Delhi.

Ook in deze nette buurt waar de gegoede burgerij woont, is de opstand tegen de corruptie in India doorgedrongen. En ook buurvrouw van boven loopt mee, met een brandende kaars in haar hand. „We zijn de corruptie zat”, zegt ze. „We willen onze stem laten horen”.

Hazare, een 73-jarige sociaal activist uit een afgelegen dorpje in de deelstaat Maharashtra, is nu anderhalve week in hongerstaking, op een groot veld in het centrum van Delhi, omringd door duizenden aanhangers. Overal in het land gaan dagelijks demonstranten de straat op om hun steun te betuigen.

Ondanks zijn verzwakte gezondheid en smeekbedes van premier Manmohan Singh weet Hazare nog niet van opgeven. Nu wordt gezocht naar een uitweg, mogelijk via een debat in het parlement.

Maar voorlopig duur de impasse nog voort. Hazare houdt hardnekkig stand, zoals hij al twintig jaar gewend is. Toen begon Hazare een ‘volksbeweging’ tegen corrupte bestuurders en politici in Maharashtra. Die leidde uiteindelijk tot het gedwongen vertrek van een aantal deelstaatministers. Honderden ambtenaren werden overgeplaatst.

In 2003 ging hij in Mumbai, de hoofdstad van Maharashtra, in hongerstaking om een wet openbaarheid van bestuur af te dwingen. Zes jaar geleden werd deze zogeheten Right to Information Act op nationaal niveau aangenomen. Die wet is het belangrijkste wapen in handen van klokkenluiders om wandaden aan de kaak te stellen.

De ascetische Hazare wordt door aanhangers vergeleken met Mahatma Gandhi, de aanbeden ‘Bapu’, vader des vaderlands. In 1963, in de nasleep van de Chino-Indiase oorlog, nam Hazare vrijwillig dienst in het Indiase leger. Volgens zijn website overleefde hij twee jaar later als enige van zijn kameraden een Pakistaanse luchtaanval. Daarop nam hij, op 26-jarige leeftijd, het besluit vrijgezel te blijven. Zo kon hij zich volledig wijden aan dienstbaarheid aan de menselijkheid. Maar Hazare bleef nog twaalf jaar in dienst om zijn militaire pensioen niet mis te lopen.

Hazare werd geboren in Ralegan Siddhi, een verpauperd dorpje dat geteisterd werd door droogte en waar het normbesef diep was gezakt. Ruzies en diefstallen waren aan de orde van de dag. Sommigen gebruikten zelfs houten balken uit de plaatselijke tempel voor vuurtjes om alcohol te stoken – ook volgens Hazare’s website.

Hazare bouwde dammen en legde waterreservoirs aan. De oogsten namen toe en welvaart en harmonie deden hun intrede. Er kwam een school en een nieuwe tempel. Nu geldt Ralegan Siddhi als modeldorp. Hazare breidde zijn hervormingscampagne uit tot andere streken.

Geen wonder dus dat hij wordt bewonderd als een hoogstaand moreel leider. Aanhangers vereenzelvigen zich met hem onder de slogan ‘Ik ben Anna’. Dat gaat tegenstanders te ver. En een naaste medewerker van Anna beging in haar enthousiasme zelfs de tactische blunder door te zeggen: „Anna is India, India is Anna”. Die slogan bracht ongemakkelijke herinneringen naar boven aan het autoritaire bewind van Indira Gandhi in de jaren zeventig, uitmondend in de noodtoestand. Destijd werd de leuze gelanceerd ‘Indira is India, Indira is India’. Het wekt de indruk dat er weinig ruimte meer is voor andersdenkenden.

Op internet is een tegenbeweging van critici op gang gekomen die zeggen „geen Anna” te zijn, maar wel tegen corruptie te zijn. Ook hier mengen zich opvallend veel jongeren in de discussie, ook vanuit het buitenland. „Ik steun Anna Hazare en zijn methoden niet, maar ik ben voor anti-corruptie”, heet hun groep op Facebook.

In de traditionele media wordt dezelfde discussie gevoerd. Hazare’s doelstellingen – strengere wetgeving voor de controle op corruptie – mogen dan lovenswaardig zijn, India heeft een parlementaire democratie, schrijft Prabhat Patnaik in The Hindu. Hij was tot voor kort verbonden aan het Centre for Economic Studies and Planning van de Nehru-universiteit in Delhi en is nu met pensioen.

Patnaik verwijt Hazare de democratie in gijzeling te nemen met zijn „messiaanse roeping”. Alsof Hazare de ultieme autoriteit is. Dat de opkomende middenklasse valt voor het spektakel, breed uitgedragen op televisie, doet aan zijn argument niets af, schrijft Patnaik. „Het onderstreept de premoderniteit van onze samenleving en de oppervlakkige worteling van onze democratie”.

Buurvrouw schudt haar hoofd. Ze weet ook wel dat het parlement het laatste woord moeten hebben. „Hazare is alleen een symbool. Hij vertolkt onze gevoelens”, zegt ze. „Bijna elke dag kon je in de krant lezen over corruptieschandalen. Waarom grepen de politici niet eerder in?”