Afrika rouwt om Gaddafi en is boos op 'agressie' van de NAVO

Afrikaanse leiders erkennen schoorvoetend het nieuwe Libische regime. Gaddafi was een goede, rijke vriend van velen, en dat hij met geweld verjaagd is, vinden ze pijnlijk.

Met gemengde gevoelens kijkt Afrika naar de ondergang van Gaddafi. Terwijl op de meeste Libische ambassades de groene vlag van het regime van Moammar Gaddafi is gestreken en de rood zwart groene van de rebellenclub gehesen, geven regeringen schoorvoetend hun erkenning aan het nieuwe regime in Tripoli.

Maar menigeen kan een traantje niet onderdrukken. „Een zwarte dag voor Afrika”, sprak een Keniaanse woordvoerder deze week. En de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma zei: „Zij die de macht hebben om andere landen te bombarderen, hebben de inspanningen van de Afrikaanse Unie om te bemiddelen ondermijnd.”

Een ‘Afrikaanse oplossing’, bemiddelen tussen alle partijen zoals de Afrikaanse Unie wilde, maakte alleen een kans bij een patstelling in Libië. Nu die is doorbroken, staat de AU voor schut: opnieuw blonk ze uit door krachteloosheid, opnieuw gaf niet Afrika de doorslag maar krachten van buiten het continent. „De AU heeft de controle verloren, ze is incompetent”, becommentarieerde Frans Cronje van het Zuid-Afrikaanse Instituut voor Rassenrelaties, een liberale denktank. „Afrikaanse landden klagen altijd over Westerse interventie maar doen zelf niets”.

De Keniaanse premier Raila Odinga drukte het Afrikaanse dilemma gisteren zo uit: „Gaddafi’s val is een triomf en een tragedie voor Afrika. Positief omdat Libië nu vrij is, een tragedie omdat dit is gebeurd met hulp van buitenlandse krachten”.

De ergernis over de betrokkenheid van de NAVO bracht de Zuid-Afrikaanse vicepresident Kgalema Motlanthe er deze week toe bij het Internationale Strafhof in Den Haag te bepleiten niet alleen Gaddafi maar ook NAVO-commandanten te vervolgen.

Nigeria en Zuid-Afrika oefenen de meeste diplomatieke invloed uit op het continent. Nigeria heeft, in wat diplomaten opschrijven als een koerswijziging onder de juist beëdigde regering van president Goodluck Jonathan, het nieuwe bestuur in Tripoli onmiddellijk erkend.

Vandaag komt de AU in Ethiopië bijeen om over Libië te praten. Pas als de AU de rebellen erkent, volgt Zuid-Afrika. Dat was de boodschap van de Zuid-Afrikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties die woensdag als enige van de vijftien leden van het sanctiecomité van de VN dwars lag bij het voorstel van de VS om bevroren tegoeden van Gaddafi vrij te geven voor de wederopbouw van Libië.

Tweehonderd ‘bezorgde Afrikanen’, onder wie oud-president Thabo Mbeki, hebben zich in een open brief uitgesproken tegen de „NAVO-oorlog van agressie”, die „onmiddellijk moet stoppen”. Op een persconferentie woensdag in Johannesburg zei een van de initiatiefnemers, hoogleraar Chris Landsberg, dat de „schurkenstaten” Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten militaire middelen gebruiken „om Afrika te herkoloniseren”.

Dat sentiment is wijdverspreid in Afrika. Net als president Robert Mugabe van Zimbabwe wordt Gaddafi eerst van zijn positieve kant bekeken. En die zijde toont Libië dat onder Gaddafi meer dan enig ander Afrikaanse land financieel en materieel bijdroeg aan antikoloniale verzetsbewegingen, zoals het Zuid-Afrikaanse ANC en het Zimbabwaanse Zanu. Op een continent waar het antikoloniale sentiment nog sterkt leeft, klonken Gaddafi’s anti Westerse tirades als een heroïsch vrijheidslied. Zijn betuttelende houding tegen zwart Afrika en zijn desastreuze interventies in Tsjaad in de jaren tachtig, Soedan, Liberia en Sierra Leone werden snel vergeten.

Met investeringen van miljarden euro’s bouwde Gaddafi een vriendennetwerk op het continent.

Vele staatshoofden legden de rode loper voor hem uit. Ongeveer 15 procent van de begroting van de AU wordt door Libië bekostigd. Gaddafi’s invloed is het sterkst in de naburige landen in de Sahel. Tienduizenden arbeiders uit die straatarme landen vonden werk in Libië en de afgelopen maanden zouden huurlingen uit West Afrika voor Gaddafi’s hebben gevochten. In het bijzonder de leiders van Tsjaad en Mali onderhouden goede relaties met Gaddafi. Burkina Faso, dat als deelnemer in het Internationaal Strafhof de verplichting heeft Gaddafi te arresteren, bood hem deze week zelfs asiel aan.