VS tweeslachtig over relatie Libië

Een wat tweeslachtige politiek van de Amerikaanse regering leidde de afgelopen maanden tot behoedzaam spel in de Libische opstand. Toen duidelijk werd dat Gaddafi een volksopstand in Libië met zwaar geweld probeerde te onderdrukken, steunden de VS internationale sancties, een vliegverbod in het Libische luchtruim en, uiteindelijk, NAVO-luchtaanvallen op doelen van Gaddafi-troepen.

Maar Obama waakt ervoor de Libische opstand tot de zijne te maken. Deze week zei hij in een korte toespraak dat de Libische opstand, met internationale hulp, het definitieve einde van tijdperk-Gaddafi heeft veroorzaakt. Niet de VS, of de NAVO, maar het Libische volk kwam de eer toe. Obama beloofde deze week dat de VS betrokken blijven bij de opbouw van een overgangsregering in Libië.

De VS verliezen met Gaddafi een dictator met wie de relaties na decennia van vijandigheid steeds beter werden. Snel na de machtsovername van Gaddafi, in 1969, raakten de warme verhoudingen tussen het olierijke Libië en de VS vertroebeld. De Amerikaanse ambassade werd in 1980 gesloten. In 1981 raakte de Amerikaanse marine slaags met Libische gevechtsvliegtuigen in de Golf van Sirte. Na een bomaanslag in Berlijn op een café waar veel Amerikaanse militairen kwamen, bombardeerden de VS Libische steden. Toen in 1988 bij een bomaanslag op een Pan Am-vliegtuig boven het Schotse Lockerbie 280 doden vielen, hielden de VS Libië verantwoordelijk.

Na jarenlange internationale sancties gaf Gaddafi in 1998 de Amerikanen hun zin. Hij leverde de verdachten van de aanslag uit en zwoer terrorisme af. De Amerikanen namen Gaddafi’s regime gretig weer in genade aan, als „model” (in de woorden van toenmalig minister Condoleezza Rice) voor de rest van de wereld, nadat Gaddafi eind 2003 had aangekondigd afstand te doen van zijn massavernietigingswapens.

Aan deze stap waren jaren van stille diplomatie vooraf gegaan. De regering-Clinton probeerde de vete met Gaddafi al te beslechten. Clintons onderminister van Buitenlandse Zaken, Martin Indyk, schreef in 2004 in een artikel voor de zakenkrant Financial Times dat Gaddafi al enkele jaren van plan was zijn wapenprogramma stop te zetten. Hij wilde een einde aan de sancties, en de Amerikanen wilden Libische steun om moslimterrorisme te bestrijden.

    • Guus Valk