Rihanna rukt op

De 23-jarige zangeres Rihanna is een lucratieve troef in crisistijd. De zieltogende muziekindustrie neemt met haar zo min mogelijk risico. Toch is haar concert in het Gelredome dit najaar een aanrader.

Bij een op YouTube terug te vinden uitvoering van haar hit S&M tijdens de uitreiking van de Billboard Music Awards dit voorjaar, zit de 23-jarige Rihanna geketend en wijdbeens op een stoel, terwijl ze langs haar blote benen strijkt. Ze kirt: ‘Feels so good being bad…’ Daarna kronkelt de zangeres over de grond in haar lingeriepakje met kniehoge, witte laarzen, terwijl ze zingt dat ze ‘de seks in de lucht kan ruiken’. Halverwege komt Britney Spears het podium op; zij ruikt het ook. Ze dansen samen rond een paal; de duurste stripteasedanseressen ooit. Aan het einde bedankt Rihanna haar collega met een kus.

Robyn Rihanna Fenty is sinds ze zes jaar geleden als iets te sexy jong meisje debuteerde, in hoog tempo uitgegroeid tot popdiva. Ze bracht vijf albums uit en scoorde een recordaantal Amerikaanse nummer 1-hits met nummers als SOS, Umbrella, Take A Bow, Rude Boy en – van haar recente album Loud – Only Girl (In The World) en What’s My Name? In april van dit jaar werd Rihanna met S&M de negende artiest met ten minste tien nummer 1-singles in de geschiedenis van de Amerikaanse hitlijst. Ze deed dat na haar debuut sneller dan iedereen voor haar en was de jongste artiest die deze mijlpaal bereikte, aldus Billboard.

In het pantheon van popzangeressen nam Rihanna de afgelopen jaren haar plek in als het luchtige, pretentieloze buurmeisje naast de onbereikbare seksgodin Beyoncé, de bijkans aan haar succes bezweken Britney Spears en de krankzinnige diva Lady Gaga. Ook bij Rihanna werd de zweem van seks gaandeweg opgevoerd en inmiddels is ze net zo uitzinnig in het uitventen van haar seksualiteit als al die andere schaars geklede dochters van oppergodin Madonna. In haar huidige tour danst ze wederom rond een strippaal, staat ze in een bikini en andere krappe pakjes voor een met graffiti volgespoten autowrak en zingt ze vanaf de loop van een rook uitblazend roze kanon, terwijl haar achtergronddanseressen kek met roze geweren zwaaien.

De sexy zangeres uit Barbados is een lucratieve troef in crisistijd en de zieltogende muziekindustrie neemt met haar zo min mogelijk risico. Haar zomerhit van 2011, Man Down, moet ruim een miljoen dollar gekost hebben, becijferde het Amerikaanse publieke radioprogramma Planet Money op basis van gesprekken met insiders uit de muziekindustrie. 80.000 dollar gaat in de – niet door Rihanna’s platenmaatschappij bevestigde – reconstructie op aan het productieproces zelf. Een miljoen aan het in de markt zetten van het nummer; bijvoorbeeld met het rondreizen van de artiest, marketingkosten en „het verleiden van radioprogrammeurs met chique etentjes”.

Rihanna zingt in Man Down op luchtig dreigende toon en met Caraïbische cadans, vanuit het perspectief van een jonge vrouw die haar aanrander heeft doodgeschoten (‘Pull di trigga, pull di trigga, pull di trigga, boom…’). Haar bruisende dancehallpophit ontstond, zo vertelt de manager van de songwriters aan Planet Money, in maart 2010 op een door platenmaatschappij Island Def Jam als afvalrace opgezet ‘schrijverskamp’ in Los Angeles, waar ongeveer veertig schrijvers en producers aan meededen. Het hele album Loud kwam volgens de manager tijdens dit kamp tot stand.

Rihanna is op haar 23ste een popster van de oude stempel. De trend is dat productiekosten juist steeds lager worden, door de laagdrempelige opnamemogelijkheden in thuisstudio’s, en ook wegens teruglopende muziekinkomsten. Een trend is ook dat artiesten in toenemende mate het heft in eigen hand nemen; songwriters worden bijvoorbeeld zelf artiest omdat aan auteursrechten minder te verdienen is, en popacts bereiken vaker hun publiek zonder tussenkomst van de grote maatschappijen.

Maar Rihanna is juist een kroonjuweel van die maatschappijen. Ze werd in 2006 gelanceerd door rapper Jay-Z, toen platenbaas van Island Def Jam. Zijn bedrijf Roc Nation – partner van concertenmarktleider Live Nation – doet nog steeds haar management. De zangeres is samen met Kanye West de belangrijkste popartiest die onder hoede van Jay-Z opkwam, maar staat met haar broeierige formulepop diametraal tegenover de artistieke eigenzinnigheid van West. Op Rihanna’s eerste drie hitalbums klonken de stuwende producties vaak als een klok, maar werd nauwelijks duidelijk of het veel had uitgemaakt wanneer iemand anders ze had ingezongen.

Toch is Rihanna’s concert dit najaar, 9 november in het Gelredome, om diverse redenen een hoogtepunt in het popseizoen en wel degelijk een aanrader. Allereerst door de voorzichtige groei die ze als artieste doormaakt. Na breed uitgemeten privé-incidenten, waaronder een publieke mishandeling door haar ex-vriend, r&b-zanger Chris Brown en uitgelekte naaktfoto’s, was haar voorlaatste album Rated R (2009) een persoonlijker, duisterder en meer volwassen album. Doodsangstscenario’s, doorleefde pijn en wraakfantasieën verdreven de voorheen vaak wat vlakke r&b. Het album was behoorlijk zwaar op de hand – en niet minder formulegedreven – maar gaf Rihanna als popzangeres meer reliëf.

In Man Down – dat de zomer van 2011 weliswaar inkleurde maar ondanks de torenhoge investeringen niet bovenaan de hitlijsten stond – is Rihanna karaktervoller dan eerder in haar carrière. Ze zong al vaak in producties die met haar Caraïbische achtergrond flirtten, maar eerder was juist haar kleurloze zang vaak het minpunt in een verder razend strakke productie. Maar inmiddels heeft ze ritme en rust in haar stem gevonden. Rihanna is geen loepzuivere zangeres – live lijkt ze beter in de langzame nummers dan wanneer het tempo omhoog gaat – maar ze brengt haar tekst met een knipoog, dramatische nadruk en een zelfverzekerde flair. Als een frisse, energieke popster die alle hits al gescoord heeft, en die tegelijkertijd op het punt lijkt te staan zichzelf artistiek te ontdekken.

In de traditie van haar grote voorbeeld Madonna, zorgen Rihanna en haar omgeving dat er altijd iets is om over te praten; of ze nu met Britney Spears rond een paal danst voor een miljoenenpubliek, of, zoals in de clip van S&M, celebrityblogger Perez Hilton op handen en voeten aan een riempje meevoert. Net als haar voorbeeld geeft Rihanna haar muziek live, met imposante decors, beeld- en lichteffecten en choreografie, de visuele ondersteuning waar vaak alleen de topcategorie budget voor heeft. En is ze als zangeres een doorgeefluik van muzikale trends en een spiegel van de popcultuur op dit moment.

Want het is niet voor niets dat Rihanna een stortvloed aan hits op haar naam heeft staan. Ze werkte de afgelopen jaren met enkele van de meest toonaangevende producers van de afgelopen jaren, en haar oeuvre is een staalkaart van ontwikkelingen in de bovenlaag van de popmuziek. Of het de Caraïbische invloeden zijn waarnaar in haar muziek veelvuldig wordt gewezen; het momenteel in de VS dominante geluid van de Eurohouse waar Rihanna als act mee pionierde; de door robotzang aangedreven r&b-ballads; de lichte knipogen naar dubstep, bounce, elektro, stadionrock of pathospop; alles komt voorbij. Juist doordat Rihanna zolang een eigen gezicht ontbeerde, draagt ze een kleurrijke waaier aan zeer uiteenlopende hitproducties met zich mee. En die nummers komen straks in Arnhem in volle glorie voorbij.

Rihanna, live. 9 november, Gelredome, Arnhem.

    • Saul van Stapele