Kohl: Merkels Duitsland onberekenbaar

Angela Merkel moet haar partijgenoten overtuigen van haar crisisbeleid. De kritiek van voorganger Helmut Kohl komt daarom zeer ongelegen.

Stresstest voor Angela Merkel. Terwijl het zakenblad Forbes de bondskanselier opnieuw tot machtigste vrouw ter wereld heeft uitgeroepen, krijgt zij zware kritiek van haar politieke peetvader en voorganger Helmut Kohl en van bondspresident Christian Wulff. En dat uitgerekend in de week dat ze rebellerende partijgenoten moet overtuigen van haar beleid inzake de euro- en schuldencrisis.

Wulffs kritiek richt zich op het kortetermijndenken van politici, op het feit dat ze met het fors laten oplopen van staatsschulden en begrotingstekorten „meer tijd hebben gewonnen dan hebben benut”. Er moet, zegt de president, een einde komen aan „politiek met een ongedekte cheque op de toekomst”.

Helmut Kohl (81) gaat veel verder. De oud-kanselier, die Duitsland van 1982 tot 1998 regeerde, geeft in een interview met het tijdschrift Internationale Politik een vernietigende analyse van zowel de binnen- als de buitenlandse politiek van Duitsland, die volgens hem beide stuurloos zijn. Hij heeft geen goed woord over voor de manier waarop de regering belangrijke zaken als de eurocrisis, de relatie met de Verenigde Staten en de plotselinge ommekeer in het kernenergiebeleid heeft aangepakt.

Zijn grootste zorg is dat de Bondsrepubliek zich internationaal isoleert. De Duitse buitenlandse politiek is door een zigzagbeleid onbetrouwbaar geworden. „Duitsland is al sedert jaren geen voorspelbare grootheid meer”, zegt hij. „We moeten duidelijk maken dat we waarden en principes hebben. We moeten dringend terug naar onze oude geloofwaardigheid.”

Zonder Merkels naam te noemen is duidelijk dat Kohl het oneens is met haar pragmatische, onderkoelde en soms opportunistische manier van regeren. „De enorme veranderingen in de wereld zijn geen excuus voor het feit dat men geen idee heeft waar men thuishoort of waarheen men wil. Hoe complexer de wereld, hoe belangrijker het is dat degenen die de beslissingen nemen, leiding geven, zich van hun verantwoordelijkheid bewust zijn en hun principes trouw blijven.”

„Met mij als kanselier”, zegt Kohl, „zou Duitsland niet hebben ingestemd met het opnemen van Griekenland in de eurozone. Met mij als kanselier had Duitsland niet tegen het stabiliteitspact gezondigd.”

Kohl mengt zich nog maar zelden in het publieke debat, zit sinds een ernstige valpartij in een rolstoel en spreekt moeizaam. Maar hij kan bogen op een groot gezag bij de Duitse burgers en binnen zijn partij, de CDU. Hij is nog steeds overtuigd Europeaan en vreest een Europese teloorgang. „De grootste strategische uitdaging voor Europa is momenteel Europa zelf.”

Voor Merkel komt de kritiek op het slechtst denkbare moment. De oud-kanselier, bedreven in alle vileine aspecten van de politiek, heeft wellicht daarom dit moment voor zijn waarschuwing gekozen. Op 7 september doet het Bundesverfassungsgericht, het federale constitutionele hof in Karlsruhe, uitspraak in een klacht tegen het eerste reddingspakket voor Griekenland. Twee weken later moet de Bondsdag het tweede pakket hulpmaatregelen voor Griekenland en de uitbreiding van het financiële vangnet voor de euro goedkeuren.

Lang niet al Merkels partijgenoten zijn overtuigd van de noodzaak daarvan en dreigen tegen te stemmen. Als de bondskanselier haar troepen niet op één lijn krijgt, is het mogelijk gedaan met haar coalitie. De onrust die Kohl zaait door Merkel te betichten van kortzichtig crisismanagement, brengt haar alleen maar verder in het nauw.

Merkels reactie op Kohls woorden is karakteristiek terughoudend. „De verdiensten van Helmut Kohl [...] kunnen niet hoog genoeg worden ingeschat. Iedere tijd heeft zijn specifieke uitdagingen. De christelijk-liberale regering werkt vastbesloten aan een aanpak van de uitdagingen van onze tijd, samen met onze partners in Europa en de wereld.”

Dat is Merkeliaans voor: vroeger is niet nu – en nu sta ik aan het roer.