Het Apple-schip vaart ook door zonder 'Steve'

Hoe vervelend ook, Steve Jobs had geen beter moment kunnen kiezen om terug te treden als baas van Apple. De resultaten zijn beter dan ooit en Apple geeft de toon aan in een snelgroeiende industrie.

Steve Jobs die stopt bij Apple. Dat klinkt in de oren van analisten en technologieliefhebbers als de troonsafstand van koningin Beatrix: het einde van een tijdperk, maar niet onverwacht.

Als er bezorgdheid is, dan geldt die niet voor de toekomst van het bedrijf maar voor de persoonlijke omstandigheden van Jobs, „de beste zakenman, productontwikkelaar en topman van deze tijd” (aldus gadget-blog Gizmodo).

Jobs stopt op een moment dat Apple keer op keer records in zijn kwartaalrapportages kan presenteren. Met name de iPhone is een enorme geldmachine (afgelopen kwartaal ruim 20 miljoen stuks, goed voor 13,3 miljard dollar omzet) omdat Apple zowel de inkoop van elektronica als de verkoop van de eindproducten tot in de puntjes beheerst. Ook de iPad, een piepjonge productgroep, leverde in het laatste kwartaal al 6 miljard euro omzet op. Terwijl de concurrenten nu pas beginnen met tablet pc’s.

Iedereen staat te springen om Apple-producten te verkopen, ook al is de marge flinterdun en gaat de winst grotendeels naar Apple. Telecomproviders die de iPhone willen leveren, mogen niet eens zelf bepalen hoe ze adverteren. Zo strak heeft Cupertino, het stadje in Californië waar het hoofdkwartier van Apple staat, de touwtjes in handen. Ook de voorwaarden voor de eigen winkels, de App Store en de iTunes Store, zijn onverbiddelijk. En ze worden geslikt: Apples eco-systeem – de combinatie van gadgets, betaalplatform, films, muziek en software – weet veel consumenten in zijn greep te houden.

Die luxepositie heeft Apple verdiend door als eerste de transitie te maken van vaste pc’s en laptops naar mobiele apparaten. Apple is nu de grootste fabrikant van smartphones, hoewel de telefoonfabrikanten die Google Android gebruiken, samen een groter marktaandeel hebben. Apple probeert het tempo van Android bij te benen door de iPhone bij meer providers per land onder te brengen en door goedkopere toestellen te produceren. Ook de iPhone 5, gepland voor komende maand, wordt vermoedelijk weer vergezeld van een betaalbaarder model.

Dit soort beslissingen is belangrijk voor het bedrijfsresultaat, maar ze kunnen ook prima zonder Steve Jobs genomen worden. Jobs zal vooral gemist worden als externe vertegenwoordiger van Apple. Een charismatische persoonlijkheid die ook bij zijn allergrootste concurrenten respect af weet te dwingen.

‘Steve’, zoals iedereen bij Apple hem noemt, is de oprichter die het bedrijf bij elkaar weet te houden. Inclusief alle eigenaardigheden, zoals het gesloten communicatiebeleid (namelijk: geen) en de extreme geheimhoudingsplicht waartoe alle medewerkers gedwongen worden.

Tot nu toe werkt die geheimzinnigheid in Apples voordeel. Zolang de producten vernieuwend zijn, kan het bedrijf zich alles permitteren, zelfs een slecht functionerende antenne in een telefoon. Maar komen die baanbrekende innovaties er ook zonder Jobs aan het roer?

Steve Jobs wordt traditiegetrouw een grote rol toegedicht bij de totstandkoming van nieuwe producten. Hij is zeker geen manager op afstand maar een hands-on leider die zich letterlijk met elk schroefje en elk moertje van de apparaten kan bezighouden. Maar het beeld van Jobs als grote genius is overgeromantiseerd: het technologisch vernuft kwam in Apples begintijd met name van compaan Steve Wozniak, de eerste iMac kwam grotendeels uit de koker van designer Jonathan Ive en de iTunes software is ooit gekocht. Niet alles wat Jobs aanraakt, verandert in goud: zo mislukten producten als de Apple Cube en, nog niet zo lang geleden, internetdienst me.com.

Maar Steve Jobs is wel uniek omdat hij zijn langetermijnvisie (trends, technologische ontwikkelingen) altijd wist te combineren met aandacht voor details op productniveau, zoals kwaliteit en design. En de autoriteit om zijn mening af te dwingen: zonder Jobs’ goedkeuring ging geen ontwerp in productie.

Jobs verlaat Apple op het moment dat de concurrentiestrijd met Google op een hoogtepunt is. Dat bedrijf ligt op nog geen kwartier rijden van het hoofdkantoor van Apple – in de volksmond The Mothership geheten. In 2007 werkten Google en Apple nog intensief samen met de eerste iPhone. Maar Google kocht Android en nu ook telefoonfabrikant Motorola om Apple te lijf te gaan.

Tegelijkertijd bereidt Apple zich voor op een nieuwe transitie: behalve hardware- en softwareleverancier wordt het ook internetbedrijf. Dit najaar is iCloud een feit, een webdienst waarmee alle computers, smartphones en iPads met elkaar verbonden zijn.

Apple heeft er een enorm datacenter voor laten bouwen. Deze zomer maakte Steve Jobs, in een van zijn laatste publieke optredens, de details bekend van het nieuwe hoofdkantoor dat Apple in Silicon Valley wil gaan bouwen, op terrein dat gekocht werd van HP. Het ronde gebouw lijkt sprekend een vliegende schotel voor 12.000 mensen. Dit nieuwe Mothership zal het ook zonder de oprichter gaan redden.