Een oorlog is niet alleen maar 'chaotisch'

Jan Eikelboom onder vuur in Tripoli voor 'Nieuwsuur' (NOS/NTR)

De eerste gefilmde politieke moordaanslag was die op de Joegoslavische koning Alexander, in 1934 in Marseille. De beelden waren vannacht te zien in de eerste aflevering van de serie The Story of British Pathé – The Birth of the News (BBC4), net als de belegering van Letse revolutionairen in Sidney Street (Londen, 1911) en de kamikazeactie van suffragette Emily Wilding Davison op de renbaan van Epsom (1913).

De compilatie met commentaar van deskundigen uit het bekendste Britse bioscoopjournaal (1910-’70) heeft een bredere opzet dan de meeste herdenkingsprogramma’s over 60 jaar Nederlandse televisie. Opvallend is vooral de overeenkomst tussen Pathé British en de nieuwstelevisie van nu.

Bij Pathé werd de stand-upper voor het eerst toegepast, en in een korte periode na 1945, het voxpoppen. Ook was er in het interbellum een moordende concurrentie tussen de journaals van Pathé, Gaumont en Topical. De verslaggevers bedachten de gekste trucs om elkaar de loef af te steken, ondanks de logheid van de camera’s.

Ook in Libië is het nu vrij druk met televisieverslaggevers. Militair historicus Christ Klep merkte dinsdag in Nieuwsuur (NOS/NTR) op dat we tegenwoordig gewend zijn dat oorlogen geen jaren of maanden meer duren, maar dagen. De daaropvolgende guerrilla, in bijvoorbeeld Irak en Afghanistan, kan wel lang in beslag nemen, maar geniet dan veel minder constante aandacht.

CNN bezong gisteren zijn eigen mensen, die waren gegijzeld in het Rixos hotel van Tripoli, als ware oorlogshelden. Meer bewegingsvrijheid genieten de Nederlandse oorlogsreporters in en rondom Tripoli, zoals Arnold Karskens (dagblad de Pers, Uitgesproken EO en EenVandaag), Hans Jaap Melissen (Wereldomroep), Lex Runderkamp (NOS Journaal) en het team van Jan Eikelboom en Esmeralda van Boon (Nieuwsuur).

Nu de situatie minder veilig blijkt dan twee dagen geleden, verkeren ze in vrij gevaarlijke omstandigheden. Dat feit wordt ook breed uitgemeten.

Runderkamp eindigde zijn stand-upper vanaf een dak met de woorden dat het hem veiliger leek om de lampen nu uit te doen. Eikelboom, met de hoofdletters TV op zijn helm geplakt, moest vlak bij Gaddafi’s voormalige hoofdkwartier rennend toevlucht zoeken voor scherpschutters.

De gisteren uitgezonden beelden van die ontsnapping hadden een hoog jongensboekgehalte. De verslaggevers ter plaatse steken hun nek uit om ons op de hoogte te houden, maar ik vroeg me wel af waar ik nu eigenlijk naar zat te kijken en wat dit avontuur bijdroeg aan een beter inzicht in de ontwikkelingen. Joost Karhof zei steeds opnieuw vanuit de studio dat de situatie in Tripoli „chaotisch” was.

Goede oorlogsverslaggeving gaat verder dan die constatering. BBC-veteraan Kate Adie heeft vaak aangetoond hoe dat kan. In The Story of British Pathé uitte zij haar bewondering voor de pioniers in het vak, die met hun apparaten weinig kans kregen om te rennen.