Beste lezer. Maar hoezo eigenlijk 'beste'?

„Sinds wanneer en waarom beginnen we correspondentie met ‘beste ...’?”, vraagt Caroline de Bruijn uit Den Haag. „Er zijn toch vast ‘betere’ personen met dezelfde naam?”

Met deze alleraardigste vraag gebeld naar taalgenootschap Onze Taal. „Beste is hier een elatief, een overtreffende trap die soms wordt gebruikt zonder vergelijking”, zegt taaladviseur Rutger Kiezebrink. Het woord ‘alleraardigst’ in de vorige zin is ook zo’n elatief.

Waarom gebruiken Nederlanders in de briefaanhef een elatief? Onze taalburen beginnen met ‘dear’, ‘cher’, of ‘lieber’. Dat is geen overtreffende trap. Naar analogie van ‘geachte’ en ‘lieve’ zou je verwachten dat een Nederlandse briefaanhef ook kan beginnen met ‘goede’.

„Zoals in ‘Goede man, weet u ook hoe laat het is’”, zegt Kiezebrink. Misschien was ‘goed’ in een brief niet goed genoeg. Kiezebrink vermoedt dat ‘lieve’ te intiem was en uit beleefdheid voor ‘beste’ is gekozen.

Wanneer? In elk geval nog niet in de zeventiende eeuw. In het archief van circa 15.000 privébrieven die Nederlanders in de zeventiende en achttiende eeuw schreven aan overzeese verwanten en geliefden, duikt de aanhef één keer op, in 1781. „Seer waerde dogtr, beste beminde”, schreef een moeder vanaf Curaçao aan haar dochter in Groningen. „Heel ongebruikelijk”, zegt onderzoekster Tanja Simons van de Universiteit Leiden. Meestal schreef men in die tijd ‘waarde’ of ‘weledele’.

Willemijn Ruberg, die op dezelfde universiteit de briefcultuur van de adel en hogere burgerij in 1770-1850 onderzocht, komt ‘beste’ in haar archief voor het eerst tegen in 1799.

Dan zijn er nog de online briefarchieven van Nederlandse staatslieden. Vanaf eind jaren twintig worden antirevolutionair Willem Groen van Prinsterer en diens vrouw met ‘beste’ aangeschreven, al is dat nog niet in de aanhef: „Ja, beste Betsy, dat weet ik ook wel, dat die zamensmelting van Christenen niet gemakkelijk is en vooral, dat er tusschen die Molenaars-Christenen en Secrétan-Christenen in Den Haag nog al een klove bestaat.”

De vroegst gevonden grootverbruiker van het woordje is liberaal staatsman Johan Thorbecke. In zijn brieven vanaf 1830 begroet hij ouders en vrienden steevast met ‘beste’.

Thalia Verkade

    • Thalia Verkade