Woestijn of stad, in Libië kun je je overal verborgen houden

Moammar Gaddafi was op de radio vanmorgen. Tripoli is ‘niet in gevaar’ en hij wijkt uit om te winnen – of te sterven, zegt hij. Maar waar is hij?

The body of a dead pro-Gadhafi fighter seen inside a burning tent in Moammar Gadhafi's main compound in Bab al-Aziziya in Tripoli, LIbya, Tuesday, Aug. 23, 2011. Libyan rebels stormed Moammar Gadhafi's main military compound in Tripoli Tuesday after fierce fighting with forces loyal to his regime that rocked the capital as the longtime leader refused to surrender despite the stunning advances by opposition forces. (AP Photo/Sergey Ponomarev) AP

Ook na de val van zijn laatste grote bolwerk in Tripoli gisteravond blijft kolonel Moammar Gaddafi de Libiërs verrassen. Hoe grondig de opstandelingen gisteren het Bab al-Aziziya-complex ook doorzochten, de man die het land 42 jaar regeerde bleef onvindbaar. Het maakt hun triomf onvolledig. Nog ergerlijker voor de rebellen was dat Gaddafi enkele uren later in een geluidsopname die aan een lokaal televisiestation was toegespeeld, liet weten dat hij voor een „tactische” terugtocht had gekozen uit het door NAVO-vliegtuigen zwaar gebombardeerde Bab al-Aziziya.

Gaddafi zei voor Al-Urubah TV dat hij incognito wat had rondgekeken in Tripoli. „Ik kreeg niet het gevoel dat Tripoli in gevaar is”, zei hij provocerend.

De strijd gaat volgens hem door tot „martelaarschap of overwinning” bereikt zou zijn. Maar hij klonk minder uitbundig dan gewoonlijk bij zulke toespraken. Niet duidelijk is waar en wanneer hij zijn boodschap had laten opnemen.

Over de verblijfplaats van Gaddafi, die zich al weken niet meer in het openbaar heeft getoond, is nog altijd niets bekend.

Niet uitgesloten is dat hij lange tijd in het Bab al-Aziziya-complex is gebleven en via een ondergrondse tunnel naar een andere schuilplaats is uitgeweken.

Hoewel er geen betrouwbare informatie over beschikbaar is, zijn de afgelopen jaren geregeld berichten opgedoken – ook van directe medewerkers van Gaddafi – dat er een geheim ondergronds gangenstelsel is aangelegd. Een van de tunnels zou leiden naar het Rixos Hotel, waar het regime een dertigtal buitenlandse journalisten sinds gisteren tegenhun zin vasthoudt.

Nog altijd heeft Gaddafi binnen de hoofdstad Tripoli veel mogelijkheden voor schuilplaatsen, want zijn aanhangers controleren nog zo’n 20 procent van de stad. Zijn woordvoerder Moussa Ibrahim liet eveneens via Al-Urubah TV weten dat er nog eens 6.000 vrijwilligers in Libië waren gearriveerd om voor Gaddafi te vechten. Of het om fantoomeenheden gaat, was niet onmiddellijk duidelijk. Ook zijn zoons Seif al-Islam en Mohammed die eerder deze week volgens de rebellen waren opgepakt, zijn op vrije voeten. Twee andere zoons, die het bevel voerden over twee elite-eenheden, lopen eveneens vrij rond.

Een woordvoerder van de rebellen opperde dat Gaddafi de wijk heeft genomen naar de zuidelijke plaats Sebha, die nog in handen is van zijn getrouwen. Dat geldt ook voor de kustplaats Sirte. Gaddafi werd 69 jaar geleden in de buurt van Sirte in een bedoeïenentent geboren. Maar die plaats zou voor hem lastiger zijn te bereiken.

Er is de opstandelingen veel aan gelegen om Gaddafi en zijn familie in handen te krijgen. Niet alleen uit wraakgevoelens, maar ook omdat veel Libiërs zich zeer onveilig zullen blijven voelen zolang zij niet gepakt zijn. De onzekerheid onder de burgers werd vanmorgen direct aangewakkerd door de geluidsopname van Gaddafi.

Het gonst in Tripoli van de geruchten, die de twee miljoen inwoners nog banger maken. Zo circuleerde gisteren het gerucht dat het leidingwater door aanhangers van Gaddafi was vergiftigd. Veel mensen sloten daarop in paniek hun eigen watertoevoer af. Na 42 jaar onderdrukking, waarbij een paar verkeerde woorden je al in de gevangenis konden doen belanden, is vertrouwen een schaars goed geworden.

Intussen kan het nog geruime tijd duren voor Gaddafi en de zijnen gepakt of gedood worden. Niet alleen zijn ze er aan gewend voor kortere of langere tijd onder te duiken, ze hebben zich ook maanden kunnen voorbereiden op deze fase van het conflict. Hoewel het einde nabij lijkt, zijn ze nog altijd niet uitgespeeld.