Strijd om opvolging Mugabe

De dood van ex-generaal Mujuru bewijst dat de strijd om de opvolging van Mugabe is losgebarsten. Zit Emmerson ‘de krokodil’ Mnangagwa er achter?

Een week nadat de gepensioneerde maar oppermachtige Zimbabweaanse generaal Solomon Mujuru bij een uitslaande brand om het leven kwam, speculeert het land over oorzaak en gevolg. Wie politiek actief is, heeft vijanden en geweld is in Zimbabwe al vaker een oplossing gebleken om een machtsstrijd te beslechten.

Mujuru’s lichaam werd door de brand op zijn boerderij even ten zuidwesten van hoofdstad Harare onherkenbaar verkoold. Pas na gebitsonderzoek kon worden vastgesteld dat het daadwerkelijk de man betrof die Mugabe in 1980 aan de macht had geholpen en die via zijn vrouw, vice-president Joice Mujuru, de laatste jaren weer intensief betrokken was bij de strijd om de opvolging van de nu 87-jarige president. Zijn overlijden was volgens Mugabe „onverklaarbaar” en „afgrijselijk”.

Mujuru had de boerderij in 2002 afgepikt van een witte boer, die vanuit Europa aan Zimbabweaanse kranten liet weten dat zijn oude huis „meer deuren en ramen heeft dan er gaten in een vergiet zitten”. Dorpsgenoten van Mujuru voegden daaraan toe dat de ex-generaal de deur nooit op slot deed. Met andere woorden: hij had aan de vuurzee kunnen ontsnappen. Hoewel officiële woordvoerders van de regering zeggen dat van kwade opzet geen sprake is, zijn veel Zimbabweanen daar lang niet van overtuigd.

Mujuru, in eigen land beter bekend onder zijn nom de guerre Rex Nhongo, leidde in de jaren zeventig de guerrilla tegen het blanke minderheidsregime toen Mugabe in het gevang zat en lanceerde Mugabe na diens vrijlating als de onbetwiste nieuwe leider van het verzet. Zelf werd hij in 1980 de eerste zwarte legerleider van Zimbabwe.

In 1992 ging hij in zaken, maar op de achtergrond bleef hij een machtige kingmaker in ZANU-PF, de partij van Mugabe. Daarbij vertegenwoordigden hij en zijn vrouw Joice de hervormingsgezinde factie. Toen in 2009 een kabinet met Morgan Tsvangirai als premier aantrad, bleken zij bereid met de voormalige oppositieleider samen te werken.

Dit weekend werd Mujuru bijgezet op de Heroes Acre in Harare, een begraafplaats voor helden uit de bevrijdingsoorlog die vanuit de lucht een AK47-geweer moet voorstellen. Ook voor Mugabe zelf is hier een plekje gereserveerd. Als eerbetoon vlogen twee straaljagers laag over in formatie. Onbedoeld schampten de toestellen elkaar in de lucht, waarbij een paar roestige onderdelen naar beneden stortten. De bijna-botsing bleek voor kranten in Zimbabwe een mooie metafoor voor wat komen gaat: de potentiële opvolgers van Mugabe liggen op ramkoers.

Vooral de factie van minister van Defensie Emmerson Mnangagwa, rivaal van de Mujuru’s, heeft baat bij de dood van de ex-generaal. Mnangagwa, bijgenaamd ‘de krokodil’, leidt het Joint Operations Command, het machtige staatsveiligheidsorgaan dat louter uit Mugabe-sympathisanten bestaat en een belangrijke rol speelde bij het orkestreren van verkiezingsgeweld in 2008. In de jaren tachtig was hij verantwoordelijk voor de massaslachting in het zuiden van het land, waarbij naar schatting 20.000 oppositieaanhangers omkwamen.

Terwijl de Mujuru’s volgens ingewijden achter de schermen geprobeerd hebben Mugabe ervan te overtuigen dat hij in het belang van de partij en het land beter met pensioen kan gaan omdat hij zonder geweld verkiezingen niet meer kan winnen, drong de groep hardliners rond Mnangagwa juist aan op een nieuwe ambtstermijn.

Behalve Mnangagwa zelf staat ook een aantal andere machtige legerleiders klaar om de partijleiding over te nemen mocht de fragiele president in het harnas sterven. Joice Mujuru moet als vice-president in dat geval nieuwe verkiezingen voorbereiden. Formeel krijgt zij dan de macht in handen. Maar sommige analisten verwachten een militaire coup bij het overlijden van Mugabe.

Op een partijcongres eind 2010 verloren de Mujuru’s hun lobby om Mugabe te bewegen tot terugtreden: hij werd aangewezen als enige presidentskandidaat voor de verkiezingen dit jaar of volgend jaar. Met de dood van Solomon Mujuru is de gematigde factie in ZANU-PF verder verzwakt. Ook bewijst zijn dood dat de strijd om de opvolging van Robert Mugabe weer is losgebarsten.