Loriot gaf Duitsland humor terug

Joost van der Vaart

De man die de Duitsers na de Tweede Wereldoorlog weer aan het lachen kreeg is gisteren overleden. Vicco von Bülow, alias Loriot was decennialang de bekendste komiek en cartoonist van het land en geliefd in zowel de Bondsrepubliek als de DDR. Hij werd 87 jaar.

Vicco von Bülow stamde uit een oud adellijk geslacht uit Oost-Duitsland. In de oorlog was hij officier aan het oostfront, een ervaring die hem altijd zou bijblijven. Na de oorlog begon hij cartoons te maken en dat bleef hij doen tot zijn dood. Generaties Duitsers groeiden op met de tekeningen van ‘Loriot’, Frans voor wielewaal, de vogel die in Bülows familiewapen voorkomt. Zijn cartoons werden gekenmerkt door een toen nog onbekend soort humor in Duitsland: droog, licht absurdistisch en voorzien van fijne ironie. Dat werd later zijn handelsmerk, toen hij tv-komiek en filmmaker werd.

Loriots universum werd bevolkt door de archetypische Spiessbürger: braaf en alledaags. Met genoegen verstoorde de humorist de schijnbaar rechtschapen levens van zijn helden. In de jaren zestig kwam hij op tv met onvergetelijke sketches en typetjes. Ook daarin was Loriot een pionier: hij baande de weg voor menig Duitse tv-komiek. Zijn belangrijkste verdienste was dat hij humor terugbracht in een land dat de oorlog wilde vergeten, hard aan wederopbouw moest werken en lange tijd ernstig en in zichzelf gekeerd was.

Loriots ideologie, de ironische humor, was grensoverschrijdend. Toen hij eens optrad in een Oost-Berlijns theater stonden mensen vijftien uur in de rij om een kaartje te bemachtigen. Zijn twee komische films, Ödipussi (1988) en Pappa ante Portas (1991), bereikten een miljoenenpubliek. Op YouTube is een keur aan sketches en filmfragmenten te zien. Loriot Eheberatung is een van de betere.

    • Joost van der Vaart