Boom van Anne Frank geeft 't niet op

De kastanjeboom waarover Anne Frank schreef was doodverklaard. Maar de stronk leeft nog. En de scheutgroei is verbazingwekkend groot.

Amsterdam 23-08-2011 Anne Frank-boom bot weer uit Foto NRC Maurice Boyer

Doodverklaard, maar nog niet dood is de Anne Frank-boom. Er woedt een strijd in de paardenkastanje die beroemd werd door vermeldingen in Anne Franks dagboek. Die strijd gaat tussen een bruine schimmel die de boom een jaar geleden velde en twintig nieuwe takken of ‘scheuten’ die uit de resterende boomstronk zijn ontsproten. De scheuten kunnen de boom nieuw leven inblazen, de zwammen kunnen hem doden. Tussenstand: onbeslist.

De schimmel, de tonderzwam, had de honderdzestig jaar oude paardenkastanje zo uitgerot dat de stam het op 22 augustus 2010 begaf. De boom brak af, ondanks de stalen constructie die hem sinds 2008 overeind had gehouden. Wat overbleef was een stronk van één meter zestig hoog en een oppervlakte van vier vierkante meter. Het wortelstelsel bleef intact. Maar de tonderzwam was uitgezaaid, en de overlevingskans was gering.

„Ik ben verrast”, zegt Hans Kaljee, een boomdeskundige die de gemeente Amsterdam adviseert. „De tonderzwam is gespecialiseerd in aantasting van het wortelstelsel. Toen de boom afbrak dacht ik dat de schimmel de hele boom zou aanvreten, met wortel en al. Dat kan nog steeds gebeuren. Maar de enorme scheutgroei verbaast me. Het is een spannende strijd.”

Op zich is de groei van nieuwe scheuten niet vreemd, benadrukt Kaljee. Zolang een wortelstelsel functioneert, ontstaan er nieuwe knoppen die uitlopen. „Bomen kunnen afbreken en opnieuw beginnen”, zegt Kaljee. „Denk aan boomgroei na een storm of brand.”

Een bezoek aan de boom leert dat het restant in tweeën is op te delen. Aan de achterkant is de boom zo week als een spons, en zijn de chocolabruine zwamschijven soms wel dertig centimeter lang. Maar aan de kant van Anne Franks zolderraam zit het groen. Dat zijn de bladeren van de scheuten, de jonge takken van tien centimeter dik en zeventig centimeter lang die uit de stronk omhoog of zijwaarts steken. Hier is de stronk niet week maar stevig.

Hoe de strijd met de schimmel ook verloopt, er is hoe dan ook een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan het levensverhaal van de boom. De kastanje was de enige natuur die Anne Frank kon zien vanuit het Achterhuis waar ze van 1942 tot 1944 zat ondergedoken. In haar dagboek schreef ze erover.

Begin jaren negentig was er sprake van rottende schimmel, in 2006 bleek bijna de helft van de boom verrot. De gemeente besloot tot kap: te ziek, te onveilig voor omwonenden en omgeving.

Het leidde tot ophef en verzet in binnen- en buitenland, de boom moest en zou overleven. Een rechter besloot tot uitstel van de kap en in 2008 bereikten voor- en tegenstanders een akkoord: stalen balken zouden de boom ondersteunen, om zijn leven te rekken.

Allemaal voor niets, zo bleek in 2010, toen de boom omwaaide. En nu dus een nieuwe plotwending.

Je zou kunnen zeggen dat de boom al eerder was gered. Scheuten en kastanjes van de boom zijn geplant over de hele wereld, van Frankrijk tot Israël tot de Verenigde Staten, mede dankzij stichting Support Anne Frank Tree, tegenstander van de kap.

Maar een scheut op de boom zelf is authentieker, zegt Hans Kaljee. „Kastanjes opkweken en scheuten afnemen is niet bepaald natuurlijk. Nu gaat het over dezelfde boom op dezelfde plek.” Volgens Kaljee heeft de boom een aardige overlevingskans. „Als de scheuten gezond blijven, kunnen ze uitgroeien tot dikke stammen. Dan kan de boom zomaar honderd jaar goed blijven.”

Helga Fassbinder, voorzitter van de stichting Support Anne Frank Tree, is verheugd. „De strijd tegen de zwam is symbolisch”, zegt zij. „Het laat zien dat het leven doorgaat, ook al is er een verwoesting gaande.”

    • Ingmar Vriesema