De realiteit is hard

Dertigers die door hun ouders veel werden geprezen, zouden nu verlamd zijn.

Maakte deze generatie inderdaad de verwachtingen niet waar? Begin van een serie.

Over de dertiger-in-crisis wordt al een aantal jaar flink gespeculeerd. Vooral die in het hoog opgeleide en grootstedelijke segment loopt gevaar. Hij heeft last van gevoelens van leegte en rusteloosheid en verkeert in een existentieel niemandsland. Daarbij vertoont hij narcistische trekjes en een gebrek aan ambitie.

Psycholoog Nienke Wijnants deed onderzoek naar de worsteling van de dertiger en in 2008 verscheen haar boek Het dertigersdilemma waarin ze schrijft over de verlammende werking van de veelheid aan keuzes die zich aandienen voor de dertiger, op het gebied van werk, relaties, kinderen. De verantwoordelijkheid om te kiezen ligt bij jezelf, en dat zorgt voor keuzestress.

Anderen, zoals hoogleraar psychologie Jan Derksen, vermoeden dat het eerder met een gebrek aan realiteitszin te maken heeft waardoor het moeilijk te verkroppen is dat het leven minder groots en meeslepend blijkt dan gehoopt. Derksen heeft het over de ‘achterbankgeneratie’: kinderen die door hun ouders van hot naar her werden gereden en de hemel in werden geprezen vanuit de overtuiging dat je een kind tot grote hoogte stuwt wanneer het zichzelf maar geweldig vindt. Gevolg: een opgepoetst zelfbeeld dat niet strookt met de realiteit en een schok wanneer blijkt dat er in die werkelijkheid een heleboel even fantastische mensen bestaan met wie je het podium moet delen.

De ervaringen van Amerikaanse therapeut Lory Gottlieb sluiten hierbij aan. Zij schreef in The Atlantic over de twintigers in haar praktijk die kampen met gevoelens van leegte, onzekerheid en verwardheid. In tegenstelling tot de aanname dat er ten minste een te afwezige of te kritische ouder in het spel is, ontdekte Gottlieb dat nagenoeg al haar jeugdige cliënten zeer betrokken en liefhebbende ouders hebben. In haar zoektocht langs verschillende deskundigen – onderwijzers, psychologen, sociologen – ontdekt ze dat de focus op geluk en zelfvertrouwen een aannemelijke verklaring biedt voor het ongeluk van de jongvolwassenen in haar behandelkamer. Door elke pijn (mislukking, verlies, stomme pech) uit de weg te ruimen, ontzeg je kinderen de mogelijkheid zich te leren te verhouden tot de rauwe kant van het bestaan. Bovendien krijgen ze de boodschap dat ze niet tegen moeilijkheden opgewassen zijn.

Om te kijken hoe de realiteit zich verhoudt tot dit soort speculaties vroeg nrc.next aan twaalf dertigers in hoeverre hun verwachtingen zich hebben gevoegd naar de werkelijkheid. Geen wetenschappelijk verantwoorde methode, maar wel een die inzichtelijk maakt dat de realiteit veelkleuriger is dan elke analyse.

Wat opvalt is dat de kiem van de loopbaan bij veel mensen al vroeg te traceren is. Dat heeft deels te maken met hindsight bias: achteraf herzien we onze overtuiging over wat we dachten dat er zou gebeuren. Maar soms zijn de tekenen onmiskenbaar, zoals Aren die als jongetje stond te juichen als het regende omdat het grondwater dan weer op peil was, en die nu eigenaar is van een bedrijf dat zonnepanelen verkoopt. De verlangens kunnen vaag omlijnd zijn – een leven als een Camel Trophy van Esther bijvoorbeeld – en er worden omwegen gemaakt als blijkt dat de gekozen route niet goed uitpakt. Maar uiteindelijk zijn bijna alle geïnterviewden het eens met Willemijn: ik zie dat ik best al veel gedaan heb, maar het is nog lang niet goed genoeg.

    • Marte Kaan