Belasting op vet eten tegen overgewicht

Een op de vijf volwassen Hongaren lijdt aan zwaar overgewicht.

De Hongaarse begroting ook – en dus wordt er steeds meer belasting geheven.

In de Grote Markthal in de Hongaarse hoofdstad Boedapest zijn de groentestallen naar de smalle buitenste paden verdrongen. Hongaren eten graag vet, calorierijk en vlezig. Groente is ook op de markt een bijzaak.

Maar vanaf volgende week kost ongezond eten in Hongarije de consument meer. Op ijsjes, chips, frisdranken en andere producten met teveel vet, zout, cafeïne of koolhydraten wordt vanaf 1 september extra belasting geheven, de hoogte daarvan varieert per productsoort.

De afrekening gaat per kilo, rechtstreeks via de producent of importeur, maar uiteraard doorberekend aan de consument. De geschatte opbrengst van 74 miljoen euro per jaar komt ten goede aan de gezondheidszorg, belooft minister György Matolcsy van Economie.

Wat betekent die maatregel voor de de Grote Markt in Boedapest?

Toeristen schuifelen in de centrale marktstraat, onder een hoog dak uit de negentiende eeuw, van de ene slager naar de andere. In de vitrines ligt elke denkbare vleesvariant, van ganzenlevers en gekruide worsten naar brandschoon gewassen koeienmagen, geplukte kippen en heel veel salami. Wat eruit ziet als een grote platte gele kaas is in werkelijkheid een dikke koek van puur vet, afkomstig van het Mangalica-varken (wol-varken), de nationale trots.

Een typisch Hongaars maal draait om vlees. De groenten – vaak uien en knoflook – zijn garnituur of dienen om het vlees op smaak te brengen. Vooral thuiskoks gebruiken bovendien een forse hoeveelheid zout en paprikapoeder om goedkope worstjes op smaak te brengen, gruwelt culinair schrijver Anna Péter op een terras in Boedapest. Ze schrijft over voedsel, gezondheid en eetgewoonten op het goedgelezen blog Malackaraj. Doe haar maar gerechten met paddestoelen en asperges, ook typisch voor Hongarije.

Met hun voorkeuren is het geen wonder dat de helft van de volwassen Hongaren lijdt aan overgewicht, een op de vijf zelfs aan zwaar overgewicht. Dat is een paar procentpunten boven het al verontrustende gemiddelde in de geïndustrialiseerde wereld. Japan is de meest positieve uitschieter, de VS zijn het negatieve voorbeeld. De levensverwachting in Hongarije (bijna 71 jaar voor mannen en 78 voor vrouwen) ligt ruim vijf jaar lager dan die in Nederland. De Hongaarse regering zegt nu iets te willen doen aan de groeiende groep te dikke kinderen en volwassenen en de daaraan gerelateerde almaar stijgende kosten voor de gezondheidszorg.

Maar de reacties zijn sceptisch. De heffing heet in de volksmond ‘Hamburgerbelasting’, maar fastfood en worsten blijven in de uiteindelijke versie van de wet buiten schot. Alleen het snacken wordt aangepakt, niet de meer structurele ongezonde eetgewoonten.

„We moeten gewoon meer sporten”, gromt blogger Péter, die zelf duidelijk meerdere keren per week in een sportschool komt en erop wijst dat ze daarmee een hoge uitzondering is. „Dan kun je eten wat je wilt.” Ze bestelt een cake met maanzaad. Ook heel Hongaars.

Aan slechte Hongaarse eetgewoonten verandert deze belasting weinig, voorspelt ook voedseldeskundige Gábor Turóczi. Die hangen sterk samen met het leven op het platteland en met traditie. Zoals het slachten van een varken voor Kerst en dat gedurende het hele jaar van haar tot teen opgebruiken. Daar is op zich niets mis mee, zegt hij, maar het is wel een eenzijdig dieet. Zijn opa en oma hadden de calorieën uit het vet nodig omdat ze fysiek zwaar werk verrichtten op het platteland, moderne Hongaren zouden met minder toe kunnen.

De voornaamste reden om de Hamburgerbelasting in te voeren is geld, vreest hij. De Hongaarse regering probeert op allerlei creatieve manieren het gat in de begroting te dichten. „Een eventueel effect op de volksgezondheid is hooguit een gunstige bijwerking.”

Dat is ook het vermoeden van econoom Balázs Muraközy van de Hongaarse Academie voor Wetenschappen. „Deze belasting is typerend voor het economisch beleid van de huidige regering”, zegt hij. „Paternalistisch en gericht op snelle verhoging van de inkomsten, maar de armen draaien daarvoor op.” Er ligt volgens de econoom geen goed onderzoek aan ten grondslag en de administratieve lasten zouden wel eens hoger kunnen uitvallen dan de opbrengst.

Critici wijzen er bovendien op dat de regering niet consequent is in haar zorgen om het welzijn van de burgers. Chips en ijsjes worden belast, maar een van de eerste beleidsdaden na het aantreden was het (opnieuw) legaliseren van thuisstook van alcohol en het afschaffen van de accijns op de verkoop van de eerste vijftig liter zelf gestookte Palinka, pruimendestillaat dat meestal een promillage van veertig procent heeft. En behalve met overgewicht, heeft Hongarije een probleem met alcoholisme.

    • Marloes de Koning