Het eerste slachtoffer is vaak de trainer

PSV en Heerenveen kozen er voor hun coach te behouden, ondanks zwakke prestaties vorig seizoen. Met de zege op ADO herstelde coach Rutten de rust bij PSV. Collega Jans staat onder druk na het 5-1 verlies tegen Twente.

Als de directie van een voetbalclub in crisistijd moet kiezen tussen de coach of de spelersgroep, dan is de keuze meestal snel gemaakt. Een coach is het gemakkelijkste én goedkoopste slachtoffer. ADO Den Haag, Excelsior, Feyenoord, De Graafschap, NEC, FC Twente, Fc Utrecht, Vitesse en VVV-Venlo begonnen allemaal met een nieuwe coach op de bank. PSV en SC Heerenveen kozen echter voor de weg van de meeste weerstand. Fred Rutten en Ron Jans kregen het voordeel van de twijfel en mochten hun werk voortzetten. Maar de vraag is voor hoe lang?

De directie van PSV schoof de teleurstellende derde plaats in de schoenen van de spelers, die volgens directeur Tiny Sanders gebrek aan passie en scorend vermogen hadden getoond. Bij SC Heerenveen moest assistent-trainer Raymond Libregts na de twaalfde plaats vertrekken en mocht hoofdverantwoordelijke Jans blijven. Rutten en Jans stonden aan het begin van het nieuwe seizoen na tegenvallende resultaten direct onder druk. Rutten wist gisteren met een 3-0 uitzege bij ADO Den Haag de rust in Eindhoven terug te brengen. De positie van Jans is na de 5-1 thuisnederlaag tegen FC Twente nog altijd zeer wankel.

Rutten en Jans hadden misschien het geluk dat PSV en SC Heerenveen de afgelopen seizoenen in sneltreinvaart afscheid namen van coaches als Sef Vergoossen, Huub Stevens Dwight Lodeweges, Trond Sollied, Jan de Jonge en Jan Everse. Directies die trainers weg blijven sturen komen zelf in de gevarenzone terecht. De leiding van Feyenoord – die de afgelopen zeven jaar zeven verschillende trainers voor de groep liet staan – koos ervoor de spelers zelf een stem te geven over het functioneren van Mario Been. Tijdens het vorige seizoen spraken dezelfde profs na een 10-0 nederlaag tegen PSV wél het vertrouwen in hem uit. In de zomer kon hij alsnog vertrekken.

Rutten en Jans moesten opnieuw het vertrouwen van hun selecties winnen. De weinig charismatische Rutten moet bij PSV vooral voorkomen dat het imago van zijn kleurloze elftallen ook aan hem blijft kleven. De 48-jarige coach werd gedwongen zijn spelersgroep drastisch te vernieuwen. Rutten ontkwam er niet aan voormalige steunpilaren als Orlando Engelaar en Otman Bakkal openlijk te slachtofferen. Doelman Andreas Isaksson zal de volgende zijn die op een zijspoor terecht komt. Aanwinsten als Dries Mertens, Georginio Wijnaldum, Kevin Strootman, Timothy Derijck en Przemyslaw Tyton moeten PSV een nieuw en fris gezicht geven. Rutten wacht na drie speelrondes in de eredivisie echter vooral op een nieuwe centrumspits.

Rutten stond voor de opdracht in een razend tempo een nieuw elftal te smeden, terwijl technisch manager Marcel Brands nog volop spelers aan het ver- en aankopen is. Na een valse start tegen AZ (3-1 nederlaag) en matige optredens tegen RKC (1-0 zege) en SV Ried (0-0), kwam er van alle kanten kritiek. Supporters eisten al het vertrek van Rutten. In de spelersgroep ontstond gemor. Maar de voetballers lieten hun coach gisteren niet vallen. Rutten zette aanvoerder Ola Toivonen op zijn geliefde plek achter gelegenheidsspits Jeremain Lens, liet de jonge Zakaria Labyad aanvallend aan de rechtkant spelen, haalde druk weg bij Wijnaldum door hem rechts op het middenveld op te stellen en gaf Derijck een basisplaats tegen diens oude club.

De spelers van PSV beantwoordden het vertrouwen met een goede teamprestatie. De fans stonden alweer achter Rutten en zijn „red-white-army”. Zo snel kan het gaan. De coach en het nieuwe elftal lijken in elkaar te geloven. Dát was de grootste winst voor PSV en Rutten. Mertens, Wijnaldum en Toivonen maakten met drie doelpunten het verschil tegen het povere ADO Den Haag, dat met één punt uit drie wedstrijden op de zeventiende plaats staat. ADO-coach Maurice Steijn heeft alleen SC Heerenveen nog onder zich staan.

Want waar Rutten het optimisme terug wist te brengen, slaagde Jans daar nog allerminst in bij Heerenveen. Na de uitnederlaag vorig week bij Ajax (5-1), werd nu kansloos met dezelfde cijfers thuis verloren van FC Twente. Jans moet het in tegenstelling tot Rutten doen met hoofdzakelijk hetzelfde spelersmateriaal als vorig seizoen. De relatie tussen de trainer en een aantal spelers onder wie spits Bas Dost en verdediger Michel Breuer is nog altijd broos. Verzoeken om betrokkenen in aanloop naar het duel met Twente te spreken werden afgewezen. Sterker nog: Heerenveen laste op het laatste moment de gebruikelijke persdag helemaal af.

De druk was er zaterdagavond in Heerenveen niet minder om. De thuisclub werd weggespeeld door het elftal van Co Adriaanse. Supporters zwaaiden met witte zakdoekjes, hekelden een nieuwe wissel van Dost en scandeerden de naam van Foppe de Haan. De analyse van verdediger Arnold Kruiswijk was dodelijk. „Er zat totaal geen lijn in”, stelde hij. Jans hield de moed erin en verwachtte dat iedereen „naast en achter elkaar zou gaan staan”. Als dat niet snel gebeurt, zal de directie van SC Heerenveen voor de keuze worden gesteld Jans alsnog te ontslaan.

Bij FC Utrecht heeft een coachwissel nog allerminst voor rust gezorgd. Ton du Chatinier moest vertrekken nadat hij zich met een sterke selectie niet had weten te plaatsen voor de play-offs. Erwin Koeman werd de kans geboden het beter te doen. Maar de nieuwe coach moest toezien hoe belangrijke spelers als Michael Silberbauer, Ricky van Wolfswinkel, Mertens, Strootman en Michel Vorm vertrokken. Na het verlies tegen Vitesse (2-1) kwamen bij Koeman frustraties naar boven, toen bleek dat FC Utrecht buiten hem om Rodney Sneijder van Ajax had gehuurd. Koeman, die op Jens Toornstra van ADO had gehoopt, voelde zich gepasseerd. De kans dat een trainer in crisistijd zelf het vertrouwen in de directie opzegt, is echter niet groot.