Pretparken als verstoorde idylle

Bambino Super City, Rwanda. Bambino Super City is een klein pretpark in de heuvels, twintig kilometer van de hoofdstad Kigali vandaan. Dezelfde heuvels waren het decor van een van de grootste tragedies in de geschiedenis: de Rwandese genocide van 1994. Vandaag de dag worstelt Rwanda nog altijd met de psychologische; economische en sociale verwoesting van de genocide. Voor diegenen die het zich kunnen veroorloven biedt Bambino Super City weelderige tuinen, lekker eten en een paar goed onderhouden attracties. Een ritje in de zweefmolen is even duur als een maand huur in het tegenover gelegen dorpje Masaka.

Eugene Nyakahene heeft een droom. Hij wil zijn getraumatiseerde vaderland Rwanda plezier bezorgen, en er ook zelf een beetje aan verdienen. Hij wil een pretpark bouwen. Maar de carrouselpaarden staan, in plastic verpakt, op een landje aan de rand van Kigali te wachten.

Voor het boek Dream City – en de tentoonstelling die nog t/m 27 augustus te zien is in het Nederlands Fotomuseum – reisden fotograaf Anoek Steketee en journalist Eefje Blankenvoort naar pretparken in landen die je niet zo gauw associeert met pret. Behalve Rwanda waren dat Irak, Turkmenistan, Israël en de Palestijnse gebieden, Libanon, China, Indonesië, Colombia en – vreemde eend in de bijt – de Verenigde Staten.

Het project Dream City, ontstaan in samenwerking met de instelling voor documentaire fotografie Fotodok, is een krachtige samenwerking van tekst en beeld. Ze staan op zichzelf – de foto’s voorin, de reportages daarna – waardoor de beelden nog eens extra betekenis krijgen. Je kijkt anders naar de replica van de Taj Mahal in Colombia als je weet dat de bouwer zo verliefd was op zijn eigen creatie dat hij er twaalf jaar met zijn gezin heeft gewoond en er ook is gestorven.

Hacienda Nápoles, eveneens in Colombia, blijkt eerder het landgoed van drugsbaron Pablo Escobar te zijn geweest. In de omgeving van het Iraakse pretpark Dream City, waar de titel van het boek aan is ontleend, zijn honderden Koerden geëxecuteerd; in de heuvels van Rwanda rond het pretpark Bambino Super City voltrok zich de genocide tussen Hutu’s en Tutsi’s; in Beiroet was het Luna Park doelwit van een autobom.

Het pretpark is een gecultiveerde en gecontroleerde idylle met een universeel herkenbare verschijning: de lichtjes, de aangeharkte perken, de belofte van verlossing uit de zorgen van alledag voor zolang als het duurt. Het kan een spiegel zijn van de politieke en sociale toestand in het land. Maar het kan ook een van hogerhand opgelegd geïdealiseerd beeld uitdragen, zoals in Turkmenistan waar de nationale sprookjes tot thema zijn verheven, of in Indonesië waar pretpark Dunia Fantasia de illusie van een harmonieuze eenheidsstaat hoog houdt. In alle gevallen is het een dream city, of zoals Blankevoort schrijft, „een even gemoedelijke als surreële omgeving”.

Tracy Metz

Dream City, 39,50 euro, uitg. Kehrer Verlag in samenwerking met Fotodok, www.fotodok.org

    • Tracy Metz