President Bachmann - het kan

Wie wordt de Republikeinse kandidaat voor het Amerikaanse presidentschap? Miljonair Mitt Romney, die zegt dat hij werkloos is, of Michele Bachmann, de new-born Christian? Heleen Mees vlakt de Tea Party niet uit.

Illustratie Nate Beeler

De strijd om de Republikeinse kandidatuur voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november 2012 is vorige week officieel van start gegaan met de voorvoorverkiezing in Iowa. De verkiezing toont goed hoe grillig het Amerikaanse verkiezingsproces verloopt. Hoewel slechts een kleine zeventienduizend Republikeinen in Iowa hun stem uitbrachten en de winnaar niet duidelijk was, schudde de uitslag het politieke landschap danig op. Voor oud-gouverneur Tim Pawlenty was zijn derde plaats, ver achter Tea Party-kandidaten Michele Bachmann en Ron Paul, voldoende reden om de strijd te staken. Na de teleurstellende uitslag in Iowa zou het moeilijk worden om nog geldschieters te vinden voor zijn verkiezingscampagne.

Formeel zijn nog veertien kandidaten in de race voor de Republikeinse kandidatuur, maar nieuwe kandidaten kunnen zich nog melden. Alle ogen waren gericht op Sarah Palin. Zij toerde al met een campagnebus door het land, maar ze heeft momentum verloren door het succes van Bachmann in Iowa. Deze week brak Palin haar bustoer abrupt af, zogenaamd omdat haar kinderen weer naar school moesten, maar waarschijnlijker omdat slechts één camerateam kwam opdagen bij dit jongste niet-campagne-evenement. Bachmann en Palin worden zelfs de op sensatiebeluste Amerikaanse media kennelijk te veel.

Drie Republikeinse kandidaten gelden als koplopers – oud-gouverneur van Massachusetts en zakenman Mitt Romney, de Texaanse gouverneur Rick Perry en congreslid Michele Bachmann. De campagne van Newt Gingrich kwam ten einde voordat ze goed en wel was begonnen. De man die in de jaren negentig als Republikeins leider van de Senaat de afzettingsprocedure tegen president Clinton in gang zette, haalde voor de laatste keer de krantenkoppen toen bekend werd dat hij een lopend krediet had van 500.000 dollar bij de juwelier Tiffany’s.

Jon Huntsman, die ontslag nam als ambassadeur in China om aan de presidentsverkiezingen mee te kunnen doen, leek aanvankelijk een goede kandidaat. De Amerikaanse media waren vol van hem, maar net als Tim Pawlenty kan ook Huntsman niet duidelijk maken waarom kiezers uitgerekend op hem moeten stemmen. Daarom hebben kiezers geen boodschap aan Huntsman.

Bij Ron Paul, die in Iowa slechts 150 stemmen minder haalde dan Michele Bachmann, is het precies andersom. Hij geeft het Amerikaanse stelsel van centrale banken de schuld van de financiële en economische crisis, hij wil terug naar de gouden standaard en hij wil alle Amerikaanse troepen terugtrekken uit oorlogsgebieden, maar ondanks zijn heldere boodschap en de kiezersgunst wordt Paul door de Amerikaanse media botweg genegeerd.

Mitt Romney, die fortuin maakte als manager van een private-equityfonds, presenteert zich tot nu toe met zeker succes als de kandidaat van het midden. Volgens Romney heeft Obama de economische puinhoop waarin de Verenigse Staten zich bevinden niet gecreëerd, maar heeft hij te weinig kennis van het bedrijfsleven om de puinhoop op te ruimen. Samen met president Obama scoorde Romney het beste bij de fact checkers van The Washington Post. Hij heeft de feiten op een rij, maar is sociaal onhandig. Tegen een groep werklozen zei Romney, wiens privévermogen op meer dan 200 miljoen dollar wordt geschat, dat hij zelf ook werkloos is.

Rick Perry, die zich afgelopen zondag pas kandidaat stelde, combineert de bestuurlijke ervaring van Romney met de religiositeit van Bachmann. Afgelopen voorjaar riep hij Texanen op om te bidden voor regen. Twee weken geleden leidde hij een massagebed in een sportstadion in Houston. Daarop kwamen tienduizenden mensen af. Om te laten zien dat hij niet voor Ron Paul onderdoet, beschuldigde Perry centralebankier Ben Bernanke deze week van landverraad. Dit kwam hem te staan op een publieke schrobbering van Karl Rove.

Belangrijker is dat de economie van Texas het beter doet dan de Amerikaanse economie als geheel. Dit komt doordat de Texaanse economie op olie drijft. Het is onwaarschijnlijk dat dit subtiele argument zal doordringen tot de Amerikaanse kiezer.

Michele Bachmann bezit geen van de professionele kwaliteiten van Romney of Perry. Haar belangrijkste wapenfeit als congreslid is dat ze de aanzet heeft gegeven tot het volledig reciteren van de Amerikaanse Grondwet, in januari op Capitol Hill – met weglating van de passages over slavernij. De enige werkervaring die ze buiten de politiek heeft opgedaan, is enkele jaren als advocaat voor de I.R.S., de federale belastingdienst, waar ze naar verluidt het grootste deel van de tijd op zwangerschapsverlof was, en in de therapeutische kliniek op christelijke grondslag van haar echtgenoot was. Roe vs. Wade, de uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof die abortus legaliseerde, was voor haar de aanleiding om politiek actief te worden. Als born-again christian is Bachmann tegen het homohuwelijk. Ze verwerpt de evolutietheorie.

Toch doet het me op een vreemde manier plezier dat de Republikeinse topdrie een vrouw bevat. Niet alleen heeft Bachmann vijf kinderen, ook hebben zij en haar man door de jaren heen maar liefst 23 (!) pleegkinderen – allemaal meisjes – in huis genomen. Een van de pleegkinderen zei tegen de verslaggever van The New Yorker dat ze alles aan de Bachmanns te danken heeft en dat haar leven 180 graden is veranderd. Dat is nog eens iets anders dan Nederlandse vrouwen, die met gemiddeld 1,6 kind niet vooruit te branden zijn. Bovendien is het een logisch uitvloeisel van het vrouwenkiesrecht dat ook vrouwen die zich tegen de verworvenheden van de vrouwenbeweging keren zich kandidaat kunnen stellen en verkozen kunnen worden.

De uitslag van de voorverkiezing in Iowa zou een waarschuwing moeten zijn voor iedereen die denkt dat een Tea Partykandidaat het beste is wat president Obama kan overkomen. Bachmann en Paul waren samen goed voor 55 procent van de stemmen. Amerikaanse verkiezingen worden in de regel niet beslist door de kwaliteit van de kandidaten, maar door de opkomstbereidheid van de kiezers. Tea Partyaanhangers blijken bovengemiddeld bereid om naar de stembus te gaan. In 2008 kon Obama een grote verkiezingsoverwinning behalen dankzij jonge kiezers die – geïnspireerd door zijn belofte van verandering – voor het eerst naar de stembus gingen. Bij de tussentijdse verkiezingen in 2010 lieten deze kiezers het massaal afweten.

Ik betwijfel of Obama volgend jaar opnieuw kiezers zal weten te inspireren om te gaan stemmen. De imploderende president probeerde deze week, tijdens een town hall meeting, zijn onderhandelingstactiek met de Republikeinen uit te leggen. „Net als in een huwelijk moeten er compromissen worden gesloten. Ik geef Michelle in principe 90 procent van wat ze wil. Maar op een bepaald moment moet ik een streep trekken en zeggen: ‘Geef mij mijn kleine 10 procent.’”

Ongetwijfeld zou Michelle Obama een betere presidentskandidaat zijn.

Heleen Mees is econoom, jurist en publicist.

    • Heleen Mees