Kluiven en slurpen

Alles wat je pelt, kluift en opslurpt, proef je aandachtiger. Maar eten met je handen is wel erg intiem, en daar kan niet iedereen tegen.

ie gasten krijgt moet zich altijd een boel dingen afvragen. Wat ze wel en niet eten bijvoorbeeld. Sommige mensen hebben een hekel aan dingen waarvan je niet eens wist dat je er een hekel aan kon hebben (met komkommer als meest bijzondere afkeer aller tijden), anderen willen niets eten dat zich onder de zeespiegel bevonden heeft, of alleen maar geen ansjovis, of geen schaal- en schelpdieren. Vegetariërs zijn duidelijk, maar veganisten vragen weer om andere maatregelen en als ze dan bijvoorbeeld ook nog geen knoflook en/of koriander lusten moet je echt diep gaan nadenken.

Van je vrienden weet je die dingen meestal wel, al kun je soms toch nog geheel onnadenkend iemand mosselen voorzetten die daar een allergie voor heeft opgelopen (dat is twee keer sneu, want meestal hielden zulke mensen juist van mosselen toen ze ze nog konden eten en zien ze nu de heerlijke mosselen aan hun neus voorbij gaan en bovendien moeten ze vaak de hele gang overslaan want een variant zonder mosselen is bij de meeste mosselgerechten niet direct voorhanden).

Veel mensen houden een schriftje of zoiets bij waarin ze aantekenen wat de mensen niet blieven en wat ze iemand de vorige keer hebben voorgezet, zodat de gasten niet steeds hetzelfde voor hen onverteerbare gerecht krijgen opgediend. Ik verbeeld me dat ik altijd nog wel weet wat iemand de vorige keer heeft gekregen. En bovendien maak je toch altijd iets lekkers als er iemand komt eten, dus als die iemand dat lekkere twee keer krijgt is er geen man over boord.

Maar er is nog een andere categorie moeilijkheden. Dat is de manier waarop iets gegeten wordt. Eet men in veel Arabische culturen met de hand uit een grote schotel, hier wordt met de handen eten als uiterst onbehoorlijk beschouwd. Sommige mensen hebben dat zo geïnternaliseerd dat ze eten nooit willen aanraken, ook niet als het het soort eten betreft dat daar nu eenmaal om smeekt, zoals kippenvleugeltjes, garnalen, artisjokken of belegde broodjes. Dus gaan ze met bestek het broodje krabsalade te lijf dat dan niet te beroerd is om allerlei mayonaise op het overhemd te spuiten, of ze peuteren moeizaam een paar fliedertjes kip van het vleugeltje en schuiven de rest opzij, wat de gastvrouw dan weer met lede ogen aanziet: al die kostelijke kip die daar zomaar ongegeten naar de vuilnishoop verwezen wordt!

Ik ken gelukkig geen etiquette die voorschrijft dat je die aangesneden vleugeltjes in de vuilnisbak gooit, dat is eeuwig zonde.

Hoewel ook de goede-manierentypes vinden dat je een stukje gevogelte of een lamskoteletje wel met één hand bij het bot mag pakken en het dan mag afhappen, net zoals je vanzelfsprekend de artisjokblaadjes uit de artisjok mag trekken en ze uitzuigen, echt duchtig kluiven mag van niemand. Je garnaal pellen met de hand, best, maar een welgemanierd iemand legt de aldus gepelde garnalen op het bord, reinigt de vingers in de vingerkom, en eet het gerecht vervolgens met mes en vork. Zo iemand zuigt niet nog even de kop van de garnaal uit, wat eeuwig zonde is (laatst zag ik ergens zelfs ‘garnalenhersentjes’ op een kaart staan, dat gaat toch ook wel weer ver) of breekt het kippenkarkas in stukjes om de botjes grondig af te kunnen kluiven. Dat is niet behoorlijk.

Maar gezellig is het wel. Soms heb je zin om netjes aan tafel te zitten met overzichtelijke stukjes eten, en soms heb je wel zin om lekker te kluiven en te slurpen (oesters, mosselen, maar ook noedels uit een pittige bouillon).

Gordijn

Kluiven en slurpen is heel intiem, vrienden met wie je kunt kluiven zijn vaak goede vrienden met wie je ook fijne gesprekken kunt hebben, al is het een geen voorwaarde voor het ander. Maar die manier van eten is denkelijk precies waarom Gerard Reve vond dat mensen het beste achter een gordijn konden gaan zitten als ze zo nodig moesten eten. Eten moet voor dezulken vooral niet gepaard gaan met lijfelijkheden – geen geluiden, geen wellust, geen viezigheid. Prikken met een vork en het er verder niet over hebben.

Er zijn ook culturen, neem de Chinese, Vietnamese, Japanse enzovoorts, de eetstokjes-culturen, waar al het eten netjes in blokjes en plakjes en stukjes is gesneden, geschikt om met twee stokjes op te pakken. Dat is wel eerbiedwaardig en hoogstaand, meer dan met een mes in een biefstuk te gaan zitten zagen. Tegenwoordig serveer ik de biefstuk trouwens ook heel vaak in dunne plakjes gesneden – dan eet je als vanzelf veel minder vlees grappig genoeg.

In eetstokjeslanden hoort een mes beslist niet op tafel, messen horen in de keuken en daar doen ze er ongelooflijk veel mee – denk aan het verbluffende begin van de film Eat Drink Man Woman van Ang Lee (te zien op You Tube) waarin je een man in de keuken virtuoos bezig ziet met een hakmes. Zo te kunnen hakken en snijden! Plakjes lijken zichzelf te vormen, vellen vliegen overal vanaf, zaadjes verlaten vrijwillig de peper na een klein duwtje met het mes. Een karper wordt razendsnel opengesneden en van ingewanden ontdaan, met een eendvogel gebeurt hetzelfde. Ze worden gevuld, gesmoord, gestoofd en eindigen als kleine schaaltjes uiterst delicaat voedsel, overgoten met dampende saus. Het water loopt je in de mond als je ernaar kijkt (het sappige spek dat afgesneden wordt) maar ook krijg je geweldig veel zin in handenarbeid. Dat hoort nu eenmaal ook bij koken en dat is zelfs een erg leuk en aantrekkelijk onderdeel ervan. Mooi snijden, iets zo vullen dat het weer in vorm raakt, plakjes neerleggen of het omgevallen dominostenen betrof, roeren en kneden, dat is allemaal leuk en aantrekkelijk. Net zo leuk als schilderen of kleien of tuinieren – het is gewoon fijn om af en toe iets te doen, niet alleen maar te zitten en te lezen, te praten, te drinken, te eten, te kijken.

En zelfs aan tafel is het wel leuk, vind ik, om iets te doen. Mosselen uit hun schelpen halen en ze stuk voor stuk eten, is gezelliger en bevredigender dan ze bij bosjes tegelijk aan je vork prikken. Alles wat je pelt en kluift en slurpt proef je beter, aandachtiger. Niets is zo funest voor proeven als schrokken of grote brokken naar binnen werken.

Dus met de handen eten, lieve vrienden die ervan gruwen, denk eraan als aan bloot: prima als het functioneel is.

    • Marjoleine de Vos