Blauw is blauw

16 juni 2011: Júzcar (Spanje, Andalusië) foto Reuters A general view of the village of Juzcar taken on June 10, 2011 in Juzcar near Malaga, southern Spain. The facades of the houses of Juzcar are being painted blue after Sony chose the village to present the world premiere of the movie The Smurfs 3D. AFP PHOTO / JORGE GUERRERO AFP

Het Groninger Museum organiseert een tentoonstelling op basis van zijn collectie van De Ploeg. De Ploeg, dat zijn de Groningers die halsstarrig schilderden alsof ze beschreven hoe ze de wereld zagen, in hun stad en op het grote Groninger land. Jan Wiegers. Jan Altink. Johan Dijkstra. Ze spiegelden zich aan hun Duitse collega Ernst Ludwig Kirchner en zijn spitse kleuren. Ze bewonderden de Noor Edvard Munch. Die had soms zo’n ruzie met zijn schilderijen dat hij ze voor straf buiten in de sneeuw gooide. Dagen later haalde hij ze dan binnen, met tranen van smeltwater over hun canvas. Net zo wild zwiepten de Ploegers hun talent in de rondte. Stoer en onweerstaanbaar zijn hun doeken. En emotioneel. Je ziet aan hun landschapsschilderijen dat ze hebben gelachen, bemind, geruzied.

Het Groninger Museum laat hun werk vaker zien. Terecht, in depot heeft niemand er iets aan. En als er iets te zien moet zijn in juist dit museum dan zijn het deze schilderijen. Ik ken ze, maar ik kan het niet laten. Ik ga altijd kijken.

Ditmaal noemde het museum de constellatie De Ploeg en het naoorlogse modernisme in Groningen. Plattegrond van de kunst en omstreken. Wat niks betekent. ‘Plattegrond van de kunst en omstreken?’ Hoezo?

Ik loop door de zalen. De naoorlogse Ploeg doet me weinig. Het enthousiasme is verdund, de schilders verbazen zichzelf niet meer. Ze weten wat ze zoeken en dat vinden ze dan ook. Soms weergaloos, maar nooit meer adembenemend. Ervaring en zelfvertrouwen zitten in de weg.

Maar er hangen ook doeken uit de jaren twintig en dertig, toen de Ploegschilders viriel waren en gretig. Geen jonge honden meer en ook nog geen wijze oude bokken.

Ik val als een blok. Voor de boze boerderij van Jan Altink. Voor George Martens: zijn ‘Stadsgezicht bij maanlicht’ , uit 1927, met een maan die letterlijk lacht. Zijn ‘Roddel in de regen’ uit hetzelfde jaar: drie vrouwen onder drie plu’s, lijven uiteen, koppen bij elkaar, in de stromende regen.

Realisme? Vergeet het maar. Lichamen zijn slierten, akkers zijn vegen, wolken zijn groeisels. Gevels sidderen. Water is hard als graniet.

De doeken van de Ploegschilders stompen me tussen mijn ogen met hun vormen, hun kleuren, hun licht. Ze schilderden wat ze zagen, en vaak was dat iets in het blauw. Donkerblauw, waterblauw, paarsblauw. Een koe is een schonkige blauwe vlek. Ik zie blauwe korenschoven, blauwgestreepte akkers. Blauwe gezichten. Blauwe muren, blauwe deuren, blauwe torens.

Wat moet De Ploeg met dat blauw?

Blauw is vreemd in een landschap. Het hoort aan de hemel en in het water en verder komt het per accent: bloemen, een vogel, een schaduw. Attaqueer een landschap met blauw en het wordt van jou.

Door het Ploegse blauw denk ik aan de smurfen. Aan die foto van het gehucht Júzcar, in Andalusië. Voor de smurfenfilm werden daar alle witte huisjes blauw geverfd. Twee straten achter het Groninger Museum is een bioscoop. De smurfenfilm draait er. Ik ga kijken naar dat dorp.

De film begint, de smurfen wonen in paddenstoelen. Die gaan aan barrels. Dan zal dat blauwe dorp zo wel komen.

Hé, de smurfen gaan niet naar Spanje, ze gaan naar Manhattan. Als Hollywood niet weet wat het met kinderfiguren aanmoet, dan stuurt het ze naar Manhattan. Zelfs de muppets trof dat lot.

De smurfenfilm drenst door. Nee, niet weglopen. Wacht nou op dat blauwe dorp.

Het licht gaat aan. Het dorp bleef uit. Ik had het verkeerd onthouden: het blauwgeverfde Júzcar was een stunt voor de wereldpremière, 16 juni, van de smurfenfilm, verder niet.

Ik heb de foto van het blauwe dorp teruggevonden. Zonder smurfen; een dorp uit iemands gedachten. Een idee van een schilder. Hij moet het alleen nog schilderen. En wij zien alvast het beeld in zijn hersens.

Joyce roodnat

    • Joyce Roodnat