Berlusconië in vier bedrijven

Na bijna twintig jaar Berlusconi is Italië vastgezogen in een zompig moeras. Terwijl het feest is. Honderdvijftig jaar geleden gaf de avonturier Giuseppe Garibaldi Italië de beslissende zet tot eenwording.

Italië lijdt. De regering struikelt al een jaar, maar wil niet vallen. Banken staan te schudden op hun grondvesten na speculatieve aanvallen op de beurs. Zo nu en dan roept iemand op tot revolutie, maar overtuigen doet het niet. Na bijna twintig jaar Berlusconi blijkt Il Bel Paese vastgezogen in een zompig moeras. Gelatenheid ontmoedigt vooralsnog iedere poging tot verandering.

En dat terwijl het feest is. Honderdvijftig jaar geleden gaf de avonturier Giuseppe Garibaldi Italië de beslissende zet tot eenwording. Historici noemen het een schitterend ongeluk. Niemand die het wilde en het gebeurde toch. Net zoals ook nu niemand die eenwording wil vieren, totdat president Giorgio Napolitano ertoe oproept en hij een menigte op de been krijgt.

Maar het Viva Italia galmt anders dan het trotse Vive la France. In de Italiaanse versie klinkt zelfspot door. Men roept het ook op momenten van schaamte. Bijvoorbeeld toen bekend werd dat de premier er een harem op nahoudt.

In deze stressvolle dagen houden dit soort ironie en realisme de Italianen op de been, evenals de trots die ze voelen wegens de schoonheid van het landschap en het cultureel erfgoed. Alleen als het moet, leggen ze hun vetes bij. Zoals afgelopen weken, toen politici onder druk van de Europese Centrale Bank bezuinigingen van 48 miljard en 45,5 miljard aan de vakantievierende Italianen moesten verkopen om faillissement van het land – en van Europa – te voorkomen.

Italianen zijn het vertrouwen in hun politici helemaal kwijt. Ze spreken schande van de 12.000 euro die de parlementariërs per maand verdienen, twee keer zoveel als de meeste Europese collega’s. Volgens een klokkenluidersblog zijn er zelfs politici die zichzelf dreigbrieven hebben gestuurd om een auto met chauffeur en bewakers te bemachtigen.

Hoe uit dit moeras te komen? Corruptie, de gigantische staatsschuld, de crisis schreeuwen om een Garibaldiaans onder.

Dit verhaal maakt een reis langs vier Italianen die allen een stereotype over hun land representeren: het eten, de kerk, het theater en de maffia. Een bezoek aan voedselprofessor Carlo Petrini, actiepriester Don Gallo, theaterregisseuse Emma Dante en maffiabestrijder Michele Prestipino. Allemaal leefden ze twintig jaar samen met Silvio Berlusconi, leerden ze op school over Garibaldi en zien ze hoe Italië worstelt met de internationale financiële markten.

Vanuit hun eigen vakgebied zoeken ze uitwegen. De een kreeg als dank een bom voor zijn kantoor, een ander werd uitgejouwd.

We stelden hun de vraag hoe het verder moet met Italië. Kan het twintig jaar Berlusconisme overleven? Is er verandering op komst? Of geldt voor Italië nog immer de wereldberoemde zin uit de roman Il Gattopardo van Giuseppe Tomasi di Lampedusa: „Als we willen dat alles hetzelfde blijft, moet alles veranderen.”

    • Bas Mesters