'Media durven niet langer kritisch te zijn'

In de eerste week na de start deed de Hongaarse politie al een inval bij een website voor klokkenluiders. „Als we verliezen, kan geen journalist zijn bronnen beschermen.”

Op 1 juli ging klokkenluiderswebsite Atlatszo.hu online. Niet geheel toevallig ook de dag dat de omstreden Hongaarse Mediawet ook voor online en gedrukte media van kracht werd. Dat zou aanvankelijk begin dit jaar zijn, maar na een storm van kritiek besloot de regering met de uitvoering te wachten tot na het Hongaarse voorzitterschap van de Europese Unie, als internationale media hun aandacht weer zouden hebben verlegd.

Onderzoeksjournalist Támas Bodoky is de drijvende kracht achter Atlatszo. „Een van onze doelen is testen of een onafhankelijke online nieuwsorganisatie onder deze juridische omstandigheden kan bestaan. En gelijk in de eerste week kwamen we in aanraking met de politie.”

Bodoky had informatie gekregen waaruit bleek dat hackers vorig jaar het systeem hadden gekraakt van Brokernet, een bedrijf dat in aandelen handelt en verzekeringen verkoopt. Alle klantgegevens waren gestolen. „De politie, die de hackers zoekt, heeft me verhoord en heeft beslag gelegd op mijn computer”, vertelt Bodoky. „Ze willen weten waar ik mijn informatie vandaan heb. Ik beroep me op mijn bronnengeheim. Onder de oude wet had je dat als journalist. Volgens de nieuwe wet kunnen rechtbanken en overheden in uitzonderlijke gevallen van journalisten eisen dat ze hun immuniteit opgeven.”

Volgens Bodoky is nu geen sprake van een uitzonderlijke situatie en gaat zo’n uitleg van de nieuwe Mediawet in tegen het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. „Ik weiger te getuigen en kan daarom volgens de politie worden vervolgd wegens meineed.”

Bent u een uitzondering of worden nu meer journalisten gedwongen hun bronnen prijs te geven?

„Mijn zaak is een testcase voor de nieuwe wet. De organisatie van Hongaarse uitgevers volgt het nauwgezet. Alles hangt af van de interpretatie van de wet, want die is niet eenduidig. Als we verliezen, kan geen journalist zijn bronnen meer beschermen.”

Voor radio en tv is de wet per 1 januari van kracht. De vrees was dat de regering de wet en de nieuwe Media Autoriteit gebruikt om kritische pers de mond te snoeren. Gebeurt dat?

„Media worden niet echt gemuilkorfd, maar de regering probeert wel op allerlei manieren de media te domineren. Ze ziet media als een instrument om propaganda te bedrijven. Bij de publieke omroep worden mensen benoemd die loyaal zijn aan Fidesz, de conservatieve regeringspartij. Dat gebeurde overigens ook toen de socialisten regeerden. Ook toen ging het reclamebudget van de overheid vooral naar media die de regering steunden. Fidesz gaat agressiever en openlijker te werk.

„In de nieuwe Media Autoriteit zijn alleen Fidesz-mensen benoemd, gelijk voor negen jaar. Vanuit Fidesz worden ook ‘consultants’ naar de grote commerciële tv-stations gestuurd, om invloed uit te oefenen op de inhoud. Uitgevers van nieuwssites, altijd de meest vrije media, zijn voorzichtiger geworden. Op veel plekken is de mogelijkheid om op artikelen te reageren afgeschaft. Journalisten zijn terughoudender. Op die manier is er een soort censuur.”

Wat is het effect?

„Massamedia vermijden omstreden onderwerpen. De publieke omroep bericht louter positief over de regering. De commerciële tv niet, maar die kiezen ervoor het bijna niet over politiek te hebben, dat kan problematisch zijn. Onderwerpen zoals de nieuwe grondwet en de Mediawet mijden ze. De meeste verhalen gaan over criminaliteit en showbusiness. Daarnaast heb je omroep ATV en dagblad Népszabadság die kritisch zijn, maar waarvan duidelijk is dat zij de oppositie steunen. Je kunt alleen de ene of de andere kant belicht krijgen. Alsof er twee werkelijkheden zijn, spiegelbeelden van elkaar.”

In het beeld dat u schetst, komt EU-lid Hongarije over als een dictatuur.

„Hongarije is geen dictatuur, maar een volledig functionerende democratie is het ook niet. Iets in het midden. Wat we nodig hebben, zijn feiten, geen meningen en pr.”

    • Marloes de Koning