De beer is los op mondiale markten

Een aanhoudende stroom slecht nieuws jaagt beleggers uit aandelen naar veilige havens als Amerikaanse staatsobligaties en goud. De grote vraag is welk patroon de recessie volgt: een W of een ?

Koersdalingen tot ruim 24 procent sinds het begin van deze maand. Aandelen van financiële instellingen die in anderhalve dag 14 procent aan waarde verliezen. Goud dat record na record breekt en inmiddels 1.860 dollar per 31,1 gram (troy ounce) noteert, nog net iets goedkoper dan dezelfde hoeveelheid aan cocaïne. En olieprijzen die als gevolg van de vertragende economische groei enorme duikvluchten maken.

Na de eerste klappen van begin deze maand (gevolgd door een aarzelende intermezzo eerder deze week), is de beer weer los op de markten. Beleggers spreken van een bearmarket als er over een langere periode over grote breedte van de aandelenbeurzen verliezen worden geleden. Bij een bullmarket geldt het omgekeerde: een lange periode van breed gedragen optimisme op de markten.

Tegenvallende groeicijfers in de VS en Europa en aanhoudende zorgen over de financiële gezondheid van Europese landen én banken zorgen voor double-dip-paniek.

Gisteren was de slechtste dag op de Europese beurzen sinds maart 2009, toen het voorlopig dieptepunt bereikt werd in de crisis. Met dalingen van 4,5 tot 5,5 procent gemiddeld verdampte voor tientallen miljarden euro’s aan beurswaarde. En vandaag zette de daling onverdroten voort. Rond het middaguur noteerden alle Europese beurzen zo’n 2,5 tot 3,5 procent in de min, de verwachting was dat ook Amerika weer in mineur zou openen vanmiddag.

De paniek wordt dagelijks gevoed door slecht nieuws. Waar gisteren de ruzie over het Europese schuldenakkoord, oplopende Amerikaanse werkloosheidscijfers en een negatief rapport van zakenbank Morgan Stanley over de groei in Europa en de VS de daling inzette, zijn het vandaag Amerikaanse productie- en inflatiecijfers die tegenvallen. Elke onheilstijding leidt tot nieuwe dalingen, terwijl goed nieuws – voor zover beschikbaar – wordt genegeerd.

Waar paniek heerst, ontbreekt de ratio. Beleggers lijken wat dat betreft al weken het spoor volledig bijster. Anderhalve week geleden waren Amerikaanse staatsobligaties (T-bonds) nog in de ban vanwege de afwaardering door S&P van de Amerikaanse kredietstatus en de slepende discussie over het schuldenplafond. Inmiddels zijn deze T-bonds – samen met Zwitserse franken, goud en Duitse en Nederlandse staatsobligaties – dé veilige haven geworden. De rente op Amerikaanse staatsobligaties zakte gisteren tot onder de 2 procent, vanmorgen noteerde de tien-jaars staatsobligaties 2,1 procent, nog steeds historisch laag.

Gisteren werd duidelijk dat de aanhoudende stress op de aandelenmarkten zijn tol begint te eisen in de reële economie. Het consumentenvertrouwen daalde in augustus scherp, hetgeen normaal gesproken een voorbode is van dalende consumentenbestedingen. En dan gaat het hard: minder kopers betekent minder omzet, betekent minder winst, betekent verder dalende koersen.

De angst voor de dubbele dip wordt zo een self fulfilling prophecy. Daarbij is het voor de puristen nog slechts de vraag of we daadwerkelijk een W-vormige dubbele dip gaan beleven (met na de dip weer snel herstel), of in een vormige periode van langdurige malaise zullen belanden.

Alles hangt daarbij af van het mondiale vermogen de economische groei te herstellen. En daarvoor is vertrouwen nodig in plaats van paniekerige beursberen.