Groots gebaar, maar geen reddingsplan

De plannen bieden weinig houvast voor beleggers. Geen effectieve begrotingstucht of sterker noodfonds.

Wel ongewenste belastingen en een vaag Europees beraad.

Geen vernuftige economische hoogstandjes. Geen revolutionaire ideeën. Waar het politieke gebaar van Merkel en Sarkozy significant is, zijn de plannen niet de kant-en-klare redding voor de euro die beleggers eisten.

Sarkozy krijgt eindelijk de gouvernement économique waar hij al langer op aandringt. Maar nog steeds is het niet helder welke bevoegdheden deze nieuwe regering moet krijgen. Financiële markten zouden graag zien dat er afgestapt wordt van de politieke wijze waarop landen – die hun begrotingstekorten te veel laten vieren en hun staatsschulden te hoog laten oplopen – worden berispt en bestraft. Doordat sancties nu niet automatisch zijn, konden uitgerekend Duitsland en Frankrijk in 2002 en 2003 de regels (maximaal begrotingstekort van 3 procent, maximale staatsschuld van 60 procent) overschrijden zonder sanctie. Volgens velen is dat de oorzaak van de huidige crisis. Italië, Spanje, Griekenland en Portugal lieten de uitgaven te hard oplopen zonder daarbij te hervormen. Sancties konden niet afgedwongen worden omdat zelfs het immer prudente Duitsland in het verleden de regels schond.

Het is ook onduidelijk hoe de nieuwe economische regering past tussen de bestaande Europese fora om financiële en economische problemen te bespreken. Europese ministers van Financiën vergaderen regelmatig. In kleiner verband doen de ministers van de zeventien eurolanden dat ook. De crisis heeft zelfs een nieuw beraad gebaard: de top van regeringsleiders van de eurozone onder leiding van Van Rompuy. In die samenstelling kwam op 21 juli een nieuw reddingspakket voor Griekenland tot stand. Beleggers zullen zich afvragen: wie heeft de macht?

De wens van Sarkozy en Merkel om begrotingsdiscipline in de zeventien grondwetten te verankeren biedt waarschijnlijk ook niet de zekerheid en discipline die markten verlangen. De procedure verschilt per land, maar het wijzigen van de grondwet is een ingewikkeld en tijdrovend proces.

Merkel stemde ook in met de wens van Sarkozy een belasting op financiële transacties te heffen. Lange tijd zag Merkel hier niets in. De belasting heeft weinig te maken met het bestrijden van de staatsschuldencrisis. Wel geeft de taks het signaal dat niet alleen de burgers de crisis zullen voelen, door bezuinigingen en reddingsoperaties. Ook banken voelen de pijn. Sarkozy kwam al eerder – op de G20 in 2008, midden in de crisis – met de heffing. Banken vrezen dat de belasting tot meer onzekerheid leidt, omdat die het economisch herstel kan schaden in landen die afhankelijk zijn van de bankensector, zoals het Verenigd Koninkrijk.

Financiële markten reageerden sceptisch op de plannen. Het zijn geen plannen om op korte termijn een begrotingsunie op te richten die zorgen over problemen in Italië en Spanje zou wegnemen. Geen intenties om betrekkelijk snel Europese obligaties in te voeren. Geen beloften om het noodfonds EFSF te vergroten, zodat ook een beroep van Spanje en Italië kan worden verteerd zonder de eurozone in gevaar te brengen. En dus krijgen de financiële markten vooralsnog niet de zekerheid die ze zo graag wensen.

    • Melle Garschagen