Europa blijft risico voor kabinet

Minister-president Mark Rutte (VVD) werd gisteren de derde bewindsman van zijn kabinet die een motie van afkeuring aan zijn broek kreeg. Henk Kamp (Sociale Zaken, VVD) en Hans Hillen (Defensie, CDA) gingen hem eerder in deze regeerperiode voor. De overeenkomsten tussen de moties zijn dat ze alle werden ingediend door de SP en door de Tweede Kamer werden verworpen. De motie tegen de premier met ruime meerderheid: alleen de Partij voor de Dieren steunde de SP.

Meer dan een krasje op de ziel van Rutte zal het niet zijn. Dat is dan vooral veroorzaakt doordat hij uitdrukkelijk om het vertrouwen van de SP vroeg en dat desondanks van fractieleider Emile Roemer en de andere leden niet kreeg.

Het ingelaste debat in de Tweede Kamer bevestigde gisteren opnieuw hoe afhankelijk het kabinet-Rutte van oppositiepartijen is voor zijn Europa-beleid. Dat zat al ingebakken in het regeerakkoord en in het gedoogakkoord dat VVD en CDA vorig jaar met anti-Europapartij PVV zijn overeengekomen. Maar toen was niet voorzien dat de eurocrisis tot zoveel ingrijpende maatregelen zou nopen. De kloof tussen kabinet en PVV wordt zo steeds breder.

Zolang de PvdA, die getalsmatig de doorslag geeft, alsmede D66 en GroenLinks, het redden van de euro belangrijker vinden dan de val van het kabinet, wat een verstandige opvatting is, komt Rutte ermee weg. Maar hij heeft zich in het regeerakkoord wel vastgelegd op een standpunt dat hem nu behoorlijk kan gaan hinderen: het standpunt dat er deze regeerperiode geen nieuwe bevoegdheden meer van lidstaten naar Europa overgaan. Tot op zekere hoogte weet hij zich daarbij gesteund door een meerderheid van de Kamer, inclusief PvdA, die zich tegen een politieke unie in Europa heeft gekeerd. Vandaar dat Rutte zo benadrukt dat, wanneer lidstaten worden bestraft wegens hun gebrek aan financiële discipline, het om bestaande bevoegdheden gaat die nu eindelijk eens moeten worden uitgeoefend.

Gelet op het plan van de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Nicolas Sarkozy voor een Europese economische regering, is de vraag of het kabinet kan blijven volhouden dat er geen nieuwe bevoegdheden naar het Europese niveau worden getild. Temeer daar de Tweede Kamer, via een aangenomen motie van D66 en GroenLinks, het kabinet gisteren heeft gevraagd om met een visie hierop te komen. Die visie moet bovendien worden betrokken bij steunpakket voor Griekenland, waarmee de Kamer nog moet instemmen. Dat is een goede kans voor oppositiepartijen om hun steun voor het Griekenland-pakket te binden aan voorwaarden die het kabinet nopen tot royalere steun voor uitbreiding van Europese macht. En zo blijft Europa een potentiële bedreiging voor het voortbestaan van het kabinet-Rutte.