Anderhalf uur lang naakte Finnen

Documentaire Steam of Life laat in een sauna tientallen Finse mannen aan het woord over de dingen des levens.

Hun verhalen lijken te bizar of tragisch om waar te zijn.

Finse macho's ventileren hun vreemde humor in de sauna: "Vrouwen zijn heel kieskeurig", zegt er eentje. "Dat noemen ze G-plekken geloof ik." Ongemakkelijk lachje. scene uit de film Steam of Life (2010) FOTO: Cinema Delicatessen

Wat is dat toch met die Finnen? Zelfs in hun eigen documentaires doen ze er alles aan om precies zo over te komen of ze werkelijk net zijn weggelopen uit een van de films van die oer-Finse regisseur Aki Kaurismäki: bleek, somber, zwaar aan de alcohol en bevangen door een algeheel gevoel van malaise, zeker waar het de vrouwen aangaat. De Finse man verkeert, als we de films mogen geloven, in diepe crisis.

In de documentaire Gevangenen van de grond zagen we vorig jaar diezelfde intrieste mannen hun verloren liefdes bewenen in Finse tangomuziek – de melancholieke tango vond in Finland meteen zo veel weerklank dat het verhaal nu wil dat een Argentijnse matroos de muziek ooit leerde in Helsinki. En twee jaar geleden zagen we ze ook, in de onvergetelijke documentaire Freetime Macho’s, die het slechtste rugbyteam ter wereld een tijdje volgde. De enige training die de mannen krijgen, is van het roedel kinderen dat dag en nacht om hun nek hangt. En als ze dan eenmaal uitgeput in de sauna zitten, snappen wij wel waarom: klagerig merkt er een op dat zijn vrouw altijd maar zwangerzwangerzwanger is.

De mannen in Steam of Life hebben het al niet beter. En meer begrijpen van dat wonderlijke wezen vrouw doen ze ook al niet. Het jonge documentaireduo Joonas Berghäll (1977) en Mika Hotakainen (1977) liet zich ongetwijfeld inspireren door die saunascène in Freetime Macho’s, want in het bijna zelf-parodiërende Steam of Life komen we de sauna niet eens meer uit.

Zwetend in de stoom laten zij in lange, stille shots tientallen mannen aan het woord over de dingen des levens. Dat klinkt ongetwijfeld een stuk zompiger dan het is, anderhalf uur lang naar naakte Finnen kijken. Steam of Life is juist verfrissend en zo onderkoeld dat je bijna niet kunt geloven dat al die kerels in hun adamskostuum tegelijk zo weerloos en zo geestig uit de hoek kunnen komen. Als in de beste documentaires die worden gemaakt lijkt alles wat in Steam of Life te berde wordt gebracht eigenlijk te goed (bizar, tragisch, ontroerend) om waar te zijn.

Neem die heren met wie de film opent. Daar zitten ze dan. Met z’n vieren op een rijtje. Biertje erbij. Vrouwen. Natuurlijk. De grote afwezigen. Dus daar hebben ze het dan over. Maar wat weten ze ervan? „Vrouwen zijn heel kieskeurig”, zegt er eentje. „Dat noemen ze G-plekken geloof ik.” Ongemakkelijk lachje.

En dan moeten onderwerpen als kindermishandeling, depressie en zelfmoord nog aan de orde komen in al die bedrijfssauna’s, openbare sauna’s, huis-tuin-en-keukensauna’s, sauna’s in schuurtjes, caravans, gestrande auto’s of verlaten telefooncellen die de revue passeren. Net als je je begint af te vragen of Berghäll en Hotakainen deze mannen expliciet naar hun meest traumatische ervaringen hebben gevraagd, of dat het leven voor de Finse man in het algemeen nu eenmaal een tranendal is (waarin gezien het feit dat Finland een zeer hoog zelfmoordcijfers kent, beslist een kern van waarheid zit), is het voorbij.

Het reinigingsritueel in de sauna is afgelopen. Even nog zien we de mannen aangekleed terug, terwijl ze schoongewassen en roze als baby’s een kinderliedje zingen. Laten we hopen dat het allemaal ernstig bedoeld is. Want wat hebben Finnen anders een onbetaalbaar rare humor.

Steam of Life. Regie: Joonas Berghäll en Mika Hotakainen. In: 10 bioscopen. ****