Strenge Britse rechters oogsten kritiek

Vier jaar cel voor Britse jongemannen die tevergeefs aanzetten tot rellen. Zes maanden voor een flesjesdief. Rechters moesten streng straffen. Maar zo streng?

Harde straffen voor de relschoppers. Dat is waar het Britse publiek volgens peilingen om vraagt. En dat is wat rechters ook blijken te doen. Tot steeds groter ongenoegen van advocaten en burgerrechtenactivisten. Want sommige straffen zijn volgens hen „buitenproportioneel”.

Zo werd in Londen een 23-jarige student zonder strafblad veroordeeld tot zes maanden cel voor het stelen van een fles water á 3,50 pond in een winkel die al was geplunderd. In Manchester kreeg een 24-jarige alleenstaande moeder vijf maanden celstraf voor het aannemen van een broek die een vriendin had gestolen. Een 22-jarige man wacht zijn vonnis wegens het stelen van twee bolletjes ijs in een geplunderde patisserie in Manchester nog af.

Premier David Cameron zei vorige week al een „keiharde rechtsgang” te verwachten. „Het is aan de rechter om straffen op te leggen, maar ik verwacht dat iedereen die wordt veroordeeld wegens gewelddadige ordeverstoring naar de gevangenis wordt gestuurd.”

Rechters blijken die lijn ook te volgen voor oproepen tot ordeverstoringen, die niet hebben plaatsgehad. Gisteren werden door een rechter in Chester de hoogste gevangenisstraffen tot dusver uitgedeeld. De 20-jarige Jordan Blackshaw uit Marston en de 22-jarige Perry Sutcliffe-Keenan uit Warrington kregen elk vier jaar celstraf voor het afzonderlijk aanzetten tot rellen op Facebook. Maar Blackshaw was de enige die op zijn eigen oproep ‘Smash dwn in Northwich Town’ afkwam – en werd prompt gearresteerd. Sutcliffe-Keenan haalde zijn oproep voor de Warrington Warriors na enkele uren weer van de site en publiceerde volgens zijn advocaat zijn excuses met de mededeling dat alles een grap was. Ook op zijn oproep kwam niemand af.

De rechter motiveerde de hoogte van zijn straffen onder verwijzing naar de grootschalige rellen die in de rest van het land gaande waren. „U maakte gebruik van de misdaad elders en probeerde die naar de vredige straten van Northwich te transporteren”, zei rechter Elgan Edwards van Chester Crown Court tegen Blackshaw. En tegen Sutcliffe-Keenan: „U zorgde voor grote paniek en u legde zeer grote druk op de politiemiddelen in Warrington.” Hij hoopt dat strenge straffen werken als afschrikmiddel .

De Magistrates Courts, waar de verdachten na hun arrestatie worden voorgeleid, verwijzen veel zaken door naar een Crown Court. De magistraten kunnen een maximale gevangenisstraf van zes maanden opleggen. Bij de Crown Court, waar een jury is, is tien jaar het maximum.

In Manchester zei rechter Andrew Gilbert de normale richtlijnen voor vonnissen naast zich neer te leggen omdat hij de misdrijven in de nacht van 9 augustus buitensporig vond. Hij legde uit dat de rechtbank moet laten zien dat uitbarstingen van crimineel gedrag worden beantwoord met langere straffen dan misdrijven die geïsoleerd gepleegd zijn, dat wil zeggen op zichzelf staan.

Advocaten en burgerrechtenactivisten maken zich zorgen. „De omstandigheden van publieke ordeverstoring moeten als een verzwarende factor worden gezien en je verwacht dat straffen enigszins worden verhoogd, maar niet op de manier die we nu bij sommige zaken zien”, zei Sally Ireland van organisatie Justice gisteren tegen diverse media. „Sommige zaken zijn buitenproportioneel. Er zal een golf aan beroepszaken aankomen, maar tegen de tijd dat die zijn gehoord, zullen sommige straffen al zijn uitgezeten”, voorspelde ze.

Advocaat Paul Mendelle zei tegen The Guardian: „Het idee dat de handleiding uit het raam wordt gegooid, laat allerlei alarmbellen rinkelen. Richtlijnen zijn geen spoorlijnen. Ze houden rekening met verzwarende en verlichtende omstandigheden.”

Het Liberaal-Democratische parlementslid Tom Brake zei in het programma Newsnight dat bestraffen „niet om vergelding” diende te gaan, maar om herstelrecht, waarbij relschoppers de schade die ze hebben aangericht repareren.

Ook vicepremier Nick Clegg riep gisteren op tot meer herstelrecht. In oranje pakken zullen sommigen gemeenschapswerk moeten doen in de wijken die ze hebben vernield.