Stap richting 'Europa van staten'

Het Frans-Duitse voorstel voor meer Europese integratie houdt bewust de Commissie buiten de deur. Merkel kreeg om de euro te redden haar schuldenrem, Sarkozy zijn regering.

Sarkozy en Merkel gisteren in het Elysée op weg naar hun gezamenlijke persconferentie. Foto AFP France's president Nicolas Sarkozy and German Chancellor Angela Merkel arrive for a joint press conference at the Elysee presidential palace in Paris on August 16, 2011 after their meeting on debt crisis. Germany's Chancellor Angela Merkel said that the idea of issuing eurobonds to pool eurozone members' debts was not a solution for "today," after talks with her French counterpart. For his part, President Nicolas Sarkozy said such an instrument would put Europe's stronger economies "in grave danger" and would only be possible at the "end of a process of integration." TOPSHOTS/AFP PHOTO/POOL/ PATRICK KOVARIK AFP

Nu reikt ‘Europa’ wel erg ver: alle eurolanden moeten vóór medio volgend jaar hun nationale grondwetten aanpassen om de stabiliteit van de euro te garanderen. Dat is een van de voorstellen die Angela Merkel en Nicolas Sarkozy gisteren na een top in Parijs presenteerden.

De opname van een schuldenplafond in alle grondwetten van de zeventien eurolanden is misschien wel de politiek gevoeligste maatregel die de Duitse bondskanselier en de Franse president voor ogen hebben. „We moeten duidelijk maken dat begrotingsdiscipline niet van de politieke meerderheid van de dag afhangt”, verklaarde Merkel.

Het voorstel laat zien hoezeer nationale democratieën door de eurocrisis onder druk staan. Om de euro te redden zijn grondwetten, waarin democratische stelsels zijn gecodificeerd, niet onaantastbaar. Nationale politici moeten hoe dan ook tot sparen worden gedwongen.

Het plan is niet alleen om zijn inhoud gevoelig, maar ook vanwege de boodschappers ervan. Het zijn nu de leiders van de twee grootste landen van Europa die, onder grote druk van de financiële markten, de leiding nemen in Europa. Merkel en Sarkozy formuleren de agenda en in tijden van crisis, instabiliteit en onrust is die voor andere Europese leiders moeilijk te negeren. Opname van een schuldenlimiet in de grondwet is een idee naar Duits model – Duitsland verankerde in 2009 al een Schuldenbremse in zijn grondwet.

Merkel en Sarkozy gaven met hun verklaring de aanzet tot de creatie van een eurozone nieuwe stijl, waarin lidstaten minder financieel-economische beleidsvrijheid krijgen. „We gaan naar een versterkte economische integratie van de eurozone”, aldus Sarkozy. Hij sprak van een „proces van Europese integratie” dat mogelijk zal uitmonden in euro-obligaties – een ander politiek gevoelig voorstel, dat de president niettemin openliet als toekomstige optie.

Toch bedoelt Sarkozy met de term „integratie” iets anders dan wat traditioneel onder Europese integratie verstaan wordt. Het idee van de schuldenrem in grondwetten laat zien dat het Frans-Duitse koppel de verantwoordelijkheid voor begrotingsdiscipline legt bij landen zelf – en niet bij ambtenaren in Brussel.

Sarkozy gebruikte weliswaar de term „economische regering”, maar daarmee bedoelt hij geen EU-orgaan dat kwistige lidstaten sancties oplegt. Het Frans-Duitse ontwerp voorziet een ‘regering’ bestaande uit de leiders van de eurolanden, die minstens twee maal per jaar bijeen komen onder leiding van EU-voorzitter Van Rompuy. Dat betekent een formalisering van de huidige praktijk – sinds 2008 kwamen de euroleiders al zeven keer bijeen, los van toppen van alle 27 EU-landen.

Het was Sarkozy zelf die de eerste top van eurolanden in 2008 organiseerde. In de kern komt dit type ‘regering’ voor de eurozone dan ook overeen met de Franse visie van een ‘Europa van staten’ dat generaal De Gaulle voorstond. Dat is een Europa zonder te veel inmenging van supranationale instellingen in Brussel, zoals de Europese Commissie. Die speelt in de Frans-Duitse plannen dan ook geen rol. Duitsland is van oudsher pleitbezorger van een Europa mét supranationale inslag, maar het is de laatste jaren het Franse wantrouwen jegens de Commissie en haar voorzitter, de Portugees José Manuel Barroso, gaan delen.

Het is de vraag of het Frans-Duitse plan voor de euro – een schuldenrem op zijn Duits, een ‘regering’ op zijn Frans – de gewenste disciplinerende werking zal hebben. Zo niet, dan zal het moeilijk zijn om ‘Brussel’ nog langer buiten de deur te houden.

    • Mark Beunderman