'Niemand leende in forinten'

Niet alleen Zwitsers hebben last van de hoge koers van de frank. Ook in Midden-Europa, waar veel leningen zijn afgesloten in franken, doet de koersstijging pijn.

Dániel Máté Révi (28) kocht in 2008 een flat van 44 vierkante meter in het centrum van de Hongaarse hoofdstad Boedapest. Op dat moment, de zomer vlak voor de financiële crisis in volle omvang losbarste, leek het niet meer dan logisch om niet in Hongaarse forinten te lenen, vertelt hij in de kantine van het tv-station waar hij als cameratechnicus werkt. Je was een dief van je eigen portemonnee als je het niet deed. De rente op een lening in forinten was veel hoger dan op een lening in Zwitserse franken of bijvoorbeeld Japanse yen.

„Niemand leende in forinten”, zegt Révi. Zijn vader niet, die een hypotheek in Zwitserse franken nam, zijn vrienden niet. „Niemand.” Révi koos voor de Japanse yen. Omgerekend was zijn schuld op dat moment 20.000.000 Hongaarse forint (Huf), ongeveer 80.000 euro. Met enige schommelingen in de wisselkoers hield hij rekening, zegt hij. Maar niet met de effecten van een globale kredietcrisis.

Op het moment dat de hypotheek rond was ging het eigenlijk meteen fout. De wisselkoers verslechterde. Omgerekend in forinten werden de schuld en de maandelijkse aflossing daarop steeds hoger. Volgens de koers van dit moment is zijn hypotheek nu 43.000.000 forint. Meer dan het dubbele. ,,Ik zit in hele, hele grote problemen”, zucht hij. Naast zijn baan bij het tv-station, waarmee hij 700 euro per maand verdient, maakt hij voor twee bedrijven bruiloftsvideo’s en staat hij een nacht per week achter de bar in een café in Györ, een stad 120 kilometer boven Boedapest. „Slapen doe ik in de trein op weg daar naartoe.”

„Ik ben een paar maanden geleden naar mijn bank – OTP, de grootste Hongaarse bank – toegegaan en heb gezegd: ‘Ik heb een probleem. Ik kan jullie niet meer betalen’.’ Ze hebben me aangeboden dat ik tijdelijk minder kan betalen, maar dat verschil betaal ik dan later alsnog. Het risico is voor mij.” Hij klinkt bitter en moe.

,,Ik ben kwaad omdat ik het gevoel heb dat ik niets kan doen. De yen is zo hoog door wat er wereldwijd op de financiële markten gebeurt. De banken lopen geen risico. Als ik niet kan betalen, krijgen ze mijn huis. Verkopen heeft nu geen zin, want dat probeert iedereen en de huizenprijzen zijn gekelderd. Het voelt alsof ik in een straat met eenrichtingsverkeer zit met aan het einde een grote muur.”

De financiële problemen voor Hongaarse huishoudens begonnen in 2008. Aan het begin van de crisis waren beleggers genadeloos in hun oordeel over de zich slecht ontwikkelende Hongaarse economie en de staatsschuld, die snel opliep. De forint daalde razendsnel in waarde. Hongarije moest als eerste EU-land gered worden met een noodkrediet van 25 miljard dollar van het IMF, de Wereldbank en de Europese Unie.

Sindsdien hebben de opeenvolgende regeringen met wisselend succes geprobeerd de schade te beperken en de koers te verbeteren en te stabiliseren. Om te voorkomen dat honderdduizenden mensen op straat zouden belanden gold er een moratorium op huisuitzettingen. Dat loopt nu – in fasen – af, de duurste huizen eerst. Leningen in buitenlandse valuta werden verboden. Huishoudens kunnen via de overheid tijdelijk hun aflossing tegen een vaste lage koers van 180 forint tegen een Zwitserse frank (in plaats van de werkelijke koers van ongeveer 250) doen. Het verschil met de reële koers moeten ze na 2014 wel terugbetalen.

Het relatief grote aantal slachtoffers van de financiële crisis is een van de verklaringen voor de harde opstelling van de Hongaarse regering tegen de banken. De conservatieve en populistische premier Viktor Orbán joeg buitenlandse investeerders vlak na zijn aantreden ruim een jaar geleden de schrik op het lijf door een extra heffing op de winst van banken in te voeren.

Bij kiezers verdiende hij er echter punten mee. Máté Révi is weer bij zijn moeder en jongere broertje en zusje ingetrokken. Zijn flat heeft hij verhuurd. De opbrengst is net genoeg om de helft van de maandelijkse aflossing op te brengen. Op vragen over zijn plannen voor volgend jaar heeft hij even geen antwoord.

    • Marloes de Koning