Hongerende 'Gandhi' hindert Congrespartij India

Het aanzien van de regering van de Indiase premier Manmohan Singh was door corruptieaffaires al minder. Door een oude actievoerder tegen corruptie op te pakken maakt ze alles nog erger.

Een 73-jarige activist die door aanhangers wordt beschouwd als een hedendaagse versie van Mahatma Gandhi heeft de Indiase regering gezichtsverlies bezorgd. Anna Hazare komt uit een dorpje in de deelstaat Maharashtra en hij trekt ten strijde tegen de wijdverbreide corruptie in het land. Gisterochtend werd hij gearresteerd toen hij een hongerstaking voor onbeperkte tijd wilde beginnen in een park in de hoofdstad New Delhi.

Hazares arrestatie lokte een golf van geweldloze protesten uit in verschillende steden. Duizenden sympathisanten die de straat waren opgegaan, werden opgepakt en korte tijd vastgehouden. In New Delhi werden ze naar een stadion gebracht. Gisteravond besloten de in paniek geraakte autoriteiten Hazare weer snel vrij te laten. Maar die weigerde de gevangenis te verlaten zolang hij geen toestemming krijgt zijn hongerstaking in vrijheid te voeren. Een medestander zei vanochtend dat met Hazare wordt onderhandeld en dat hij elk moment naar buiten kan komen.

Vandaag werd weer in verschillende delen van het land gedemonstreerd. Voor de beruchte Tihar gevangenis, waar Hazare werd opgesloten nadat hij in hongerstaking ging, verzamelde zich vanochtend een grote groep aanhangers. In dezelfde gevangenis zitten ook politici en bestuurders, verdacht van corruptie, waartegen Hazare actie voert.

In de media wordt het optreden van regering en politie, een dag na de viering van de 65ste verjaardag van India’s onafhankelijkheid, in ongekend felle bewoordingen veroordeeld. Het doorgaans gematigde dagblad The Hindu schrijft dat de regeringscoalitie onder leiding van de Congrespartij haar „afstotende, repressieve gezicht” heeft laten zien. Andere verwijzen zelfs naar de noodtoestand die toenmalig Congresleider Indira Gandhi in het midden van de jaren zeventig afkondigde. Hazare zelf sprak in een voor zijn arrestatie opgenomen videoboodschap van „een tweede vrijheidsstrijd”, na die tegen de Britten.

Vanochtend zei premier Manmohan Singh in het parlement dat Hazare niet zonder de vereiste vergunning mag demonstreren en dat over wetgeving tegen corruptie in het parlement moet worden beslist en niet op straat. Dat laatste zou „ernstige consequenties” hebben voor de parlementaire democratie.

De Congrespartij kwam in 2004 onverwachts aan de macht en werd in 2009 zonder probleem herkozen. Sinds vorig jaar is ze steeds verder in het defensief gedrongen door een reeks omvangrijke corruptieschandalen, zoals rond de verkoop van telefoonlicenties en de organisatie van de Gemenebest Spelen. Premier Singh wordt gebrek aan daadkracht verweten. Hij wordt gezien als een integere maar zwakke leider die de zaken te veel op hun beloop laat. Maar ook de hindoenationalistische BJP, de belangrijkste oppositiepartij, maakt een weinig geloofwaardige indruk. Ze kampt met corruptieaffaires in eigen gelederen.

In april ging Hazare al in hongerstaking in New Delhi om invoering van strengere wetgeving voor controle op corruptie af te dwingen. Onder druk van de publieke opinie ging de Congrespartij al na enkele dagen overstag. Men ging om de tafel zitten. Maar de meningsverschillen over de gewenste wetgeving bleven.

Deze keer wilde de partij het spel hard spelen. Hazare mocht wel publiekelijk in hongerstaking, maar slechts enkele dagen. Toen hij die voorwaarde niet wilde accepteren, gingen partijprominenten met modder gooien. Ze suggereerden dat Hazare zelf ook corrupt was. En ze zeiden dat hij zich voor het karretje van de BJP en extreemrechtse organisaties liet spannen. Die strijdmethode heeft het toch al aangetaste imago van de partij verder beschadigd. „In plaats van de problemen rond opeenvolgende corruptieschandalen op een open wijze aan te pakken, koos de regering ervoor ze toe te dekken”, schrijft The Hindu.

In peilingen komt de Congrespartij er steeds slechter voor te staan. Juist in deze barre tijden moet de partij het leiderschap missen van voorzitter Sonia Gandhi. Ze reisde twee weken geleden naar de Verenigde Staten voor een kankeroperatie. Officieel is over de aard van haar ziekte niets bekend, en zelfs niet over het land waar ze wordt behandeld. De Congrespartij houdt de regie over de berichtgeving in de media over haar welbevinden strak in handen. Het doet denken aan toestanden in (vroegere) autoritair bestuurde landen. Opvallend is ook dat de media zich houden aan het dictaat van de partij en niet of nauwelijks met eigen achtergrondverhalen komen.

Algemeen wordt aangenomen dat haar zoon Rahul wordt klaargestoomd voor het leiderschap. Naar verluidt zou hij zich gisteravond hebben uitgesproken tegen het vastzetten van Hazare. Maar een brede politieke visie heeft Rahul nog nooit publiekelijk geventileerd.

Volgens analisten is corruptie van politici, bestuurders en ondernemers de grootste bedreiging voor India’s economische groei. Onder Hazare’s aanhangers zijn veel studenten en vertegenwoordigers van de middenklasse. Hazare zelf is een spartaanse sociaal activist van de oude stempel, in de geest van Mahatma Gandhi. Hij propagandeert zijn hele leven al herstel van normen en waarden, niet het streven naar rijkdom.

    • Wim Brummelman